76

کنترل درد سرطان

|
0 دیدگاه
2

درد مرتبط با سرطان در اکثر بیماران مهارپذير است، ولی اغلب درمان نمي‌شود.

درد سرطان در بیش‌تر بیماران مبتلا به سرطان یا افرادی با سابقة سرطان به‌طور مؤثری مهارپذير است. با وجود اینکه همیشه درد سرطان را نمی‌توان كاملاً تسکین داد، ولی روش‌های درمانی درد را در بیش‌تر بیماران کاهش مي‌دهند.

مهار درد کیفیت زندگی بیمار را در تمام مراحل بیماری بهبود می‌بخشد. در مهار درد سرطان انعطاف پذیری اهمیت زیادی دارد. با توجه به اینکه بیماران از لحاظ تشخیص و سطح بیماری، واکنش به درد و درمان، و علایق فردی متفاوت‌اند، مهار درد سرطان در مورد هر بیمار باید به‌صورت خاص و فردي انجام شود؛ بیماران، خانواده و پزشکان آنها باید به‌طور هماهنگ برای مهار مؤثر درد بیمار کار کنند.

تشخيص (Assessment)

گزارش شخصی بیمار

معاینات بدني

تشخيص پیامدهای مهار درد

برای درمان باید درد آن را اندازه‌گیری کرد. بیمار و پزشک باید مقادير متفاوت درد را، در فواصل منظم، پس از شروع درمان سرطان، پس از هر گزارش جدید از درد و بعد از شروع هر نوع روش درمانی برای تسکین درد، اندازه‌گيري كنند؛ باید علت درد شناسايي و به سرعت درمان شود.

گزارش شخصی بیمار (Patient self-report)

جهت کمک به پزشکان در تعیین نوع و میزان درد، بیماران سرطانی می‌توانند محل و شدت درد، عوامل تشدید یا کاهش درد و اهداف خود را برای مهار درد شرح دهند.

در صورتی‌که بیمار به دلیل مشکلاتی نظیر اختلالات گفتاری، زبانی یا فکری نمی‌تواند به‌درستي صحبت کند، اعضاي خانواده یا فردی که مراقبت از بیمار را به عهده دارد مي‌توانند گزارش را ارائه دهند.

پزشک باید به بیمار کمک کند که اين موارد را توضیح دهد:

درد:

بیمار از درد خود توضیحاتی ارائه می‌دهد؛ مثلاً اينكه چه زمانی شروع شده است، چه مدت طول می‌کشد، آیا در زمان خاصی از روز یا شب این درد تشديد می‌شود.

محل:

بیمار دقیقاً محلی از بدنش را که درد دارد نشان می‌دهد و یا روی تصویری از بدن محل درد را مشخص می‌کند و در صورتی‌كه درد از بخشی از بدن به قسمتی دیگر منتشر می‌شود، مسیر حرکت درد را با پزشک در میان می‌گذارد.

الگو:

بیمار در صورتی‌که تغییری در محل درد، زمان وقوع یا مدت ادامة آن وجود داشت توضیحاتی می‌دهد و در صورت احساس دردی جدید آن را توصیف می‌کند.

شدت درد:

بیمار شدت و ضعف درد خود را به‌طور روزانه یادداشت می‌کند.

عوامل تشدیدکننده یا تسکین‌دهنده:

بیمار عواملي که درد را کاهش یا افزایش می‌دهد شناسایی می‌کند. علاوه بر این، بیمار علائمی که بیش‌ترین مزاحمت را برای او ایجاد می‌کنند مشخص می‌کند، زیرا گاهی این موارد حادترين یا شدیدترین علائم نیستند.

واکنش شخصی به درد:

احساس درد، سردرگمی یا ناامیدی مرتبط با سرطان، پیش‌آگاهی و علت‌های درد می‌تواند واکنش بیمار و توصیف او از درد اثر بگذارد. مثلاً، بیماری که فکر می‌کند درد او ناشی از منتشر شدن سرطان است، بهتر است شدت درد یا ناتوانی‌های ناشی از درد را بیش‌تر از حد موجود گزارش دهد.

واکنش رفتاری به درد:

در صورتی‌که بیمار به دلايلي در برقراری ارتباط با دیگران با مشکل مواجه است، پزشک و یا فردی که مراقبت از او را به‌عهده دارد باید به رفتارهایی که حاكي از وجود درد در او است توجه كنند.

اهداف برای مهار درد:

همراه با پزشک، بیمار تصمیم می‌گیرد که تا چه دردي را می‌تواند تحمل کند و تا چه حد به تنهايي و بدون كمك مي‌تواند درد خود را تسكين دهد. بیمار روزانه توضیحاتی را دربارة درد خود یادداشت می‌کند تا آگاهی خود را نسبت به درد افزایش دهد، احساس مهار درد را به‌دست آورد و در جهت روش‌هایی برای درد راهنمایی‌هایی از پزشکان دریافت کند.

معاینات بدني (Physical Exam)

عبارت است از معاینة بدن برای بررسی علائم عمومی سلامتی یا هر مورد غیرعادی و یافتن علائم رشد و گسترش سرطان؛ سابقه‌اي هم از وضعیت كلي سلامتی فرد، بیماری‌های گذشته و درمان‌های انجام شده به‌دست مي‌آورند.

یک معاینة عصبی نیز به عمل مي‌آيد و شامل مجموعه‌ای از پرسش‌ها و آزمون‌هايي است که از طريق آنها عملکرد مغز، نخاع و عصب مي‌سنجند. این بررسي وضعیت روحی، توانایی راه رفتن و حرکت به‌صورت طبیعی، چگونگی عملکرد عضلات، حواس و رفلکس‌هاي (عکس‌العمل‌های عادی بدن در مقابل ضربه چکش واكنش‌هاي) بيمار را مشخص می‌کند.

تشخيص پیامدهای مهار درد

(Assessment of the Outcome of Pain Management)

نتایج مهار درد باید از طريق نظارت بر کاهش درد و افزايش توانایی فکر کردن، سلامت عاطفی و فعاليت اجتماعی بررسي شود. نتایج مصرف داروهای مسكن درد را نیز باید بررسي كرد. اعتیاد دارویی در بیماران مبتلا به سرطان به‌ندرت اتفاق می‌افتد. مقاومت در برابر تأثير دارو و وابستگی جسمي به داروي مسكن به معنای اعتياد بیمار نیست.

بیماران باید داروهای مربوط به درد را با رعايت دستور پزشک مصرف کنند. بیماران دارای سابقة سوء استفادة دارویی معمولاً به ميزان بالاتری از دارو برای مهار درد نیاز دارند.)

استفاده از دارو (Management with Drugs)

استامینوفن و داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی(Acetaminophen and NSAIDs)

داروهای مخدر (Opioids)

انواع داروهای مخدر

راهنمایی برای تجویز داروهای مخدر

عوارض جانبی داروهای مخدر

داروهایی که همراه با داروهای مخصوص درد استفاده می‌شود

اصول اولیة مهار درد

(Basic Principles of cancer pain management)

سازمان بهداشت جهانی روشي سه مرحله‌ای برای مهار درد براساس شدت و ضعف آن ارائه کرده است.

برای دردهای خفیف تا متوسط؛ پزشک داروهای مسكن درد مرحله یک را تجویز مي‌کند که معمولاً آسپرین، استامینفن یا یک داروی ضد التهابی غیر استروئیدی(Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drug – NSAID) است. بیمار را باید از لحاظ بروز عوارض جانبی، به‌ويژه عوارض ناشي از NSAID، (مانند مشکلات کلیه، قلب و عروق خونی یا معده و روده)، تحت‌نظر داشت.

هنگامی‌ که درد ادامه پیدا ‌کند یا افزایش ‌یابد، پزشک مي‌تواند از داروهای مسكن درد مرحلة دو یا سه استفاده کند. بیش‌تر بیمارانی که دچار دردهای ناشی از سرطان مي‌شوند به داروهای مرحلة دو و سه نیاز خواهند داشت؛ در صورتی‌که بیمار از ابتدا درد متوسط یا شدیدی داشته باشد، پزشک از داروهای مرحلة یک صرف‌نظر مي‌كند و درمان را با داروهای مرحلة دو و سه شروع مي‌کند.

در هرمرحله، پزشک داروها یا روش‌های درمانی دیگری را هم تجویز مي‌کند. (مثلاً پرتو درمانی)

بیمار باید برای حفظ سطح ثابتی از دارو در بدن از دوز دارو به‌طور منظم (براساس درمان مشخص شده) استفاده کند. این کار باعث کمک به پیشگیری از عود درد خواهد شد. اگر بیمار توانایی بلع دارو را نداشته باشد، آن را به شیوة دیگری به بدن وي وارد می‌كنند (مثلاً با تزریق).

پزشک مي‌تواند دوز بیش‌تری از دارو را تجویز کند تا اگر بیمار در فاصلة مصرف دوزهای برنامه‌ریزی شده باز هم درد داشت از آن استفاده کند.
پزشک بايد رژیم دارویی بايد درد را براساس شرایط فردی و وضعیت جسمی هر بیمار تنظیم كند.

استامینفن و NSAID : (Acetaminophen and NSAIDs)

NSAIDبرای تسکین درد خفیف مؤثر است. گاه، برای تسکین دردهای متوسط تا شدید همراه با آن از داروهای مخدر هم استفاده مي‌شود؛ استامینوفن نیز درد را تسکین می‌دهد ولی اثر ضدالتهابی آسپرین و NSAID را ندارد.

بیماران، مخصوصاً افراد مسن، که استامینوفن یا NSAID مصرف می‌کنند باید از لحاظ بروز عوارض جانبی به دقت تحت‌نظر باشند. از آسپرین در درمان درد در کودکان نباید استفاده كرد.

داروهای مخدر: (Opioids)

داروهای مخدر در تسکین دردهای متوسط تا شدید بسیار مؤثر هستند. با وجود این، بسیاری بیمارانی که از درد سرطان رنج می‌برند، در طی درمان طولانی مدت، نسبت به داروهای مخدر مقاومت نشان می‌دهد؛ بنابراین گاه برای ادامة تسکین درد نیاز به افزایش دوز دارند. مقاومت بدن بیمار نسبت به داروی مخدر یا وابستگی فیزیکی به آن مشابه با اعتیاد (وابستگی روانی ) نیست. تصورات غلط در مورد اعتیاد می‌تواند به عدم معالجة درد منجر شود.

انواع مختلفی از داروهای مخدر وجود دارد. مورفین از رایج‌ترین داروهای مخدری است که برای تسكين درد ناشی از سرطان به‌كار مي‌رود. دیگر داروهای مخدری که معمولاً استفاده می‌شوند عبارت‌اند از هیدرومورفون(Hydromorphone)، اوکسی کودون(Oxycodone)، متادون، فتانیل(Fentanyl) و ترامادول.
در دسترس بودن انواع مختلف داروهای مخدر به پزشک امكان می‌دهد در تجویز رژیم دارویی تأمین کننده نیازهای منحصربه‌فرد هر بیمار انعطاف لازم را داشته باشد. ]

راهنمایی‌هایی برای تجویز داروهای مخدر

بیش‌تر بیماران مبتلا به درد سرطان برای مهار درد و پیشگیری از تشديد آن نیاز به مصرف داروهای مسكن در زمان‌های مشخص دارند.

پزشک علاوه بر مقدار داروی مخدر مورد نیاز که باید در زمان‌های تعیین شده مصرف شود داروی بیش‌تری تجویز می‌کند تا در صورت نیاز برای مهار درد از آن استفاده شود. مدت زمان بین مصرف دوزها بسته به نوع داروی مخدر تجویز شده است. دوز صحیح به مقداری از دارو که بتواند درد را با حداقل عوارض جانبی مهار کند؛ هدف دستیابی به یک وضعیت متعادل، بین تسکین درد و عوارض جانبی، با تنظیم تدریجی دوز است.

در صورتی‌که بدن داروی مخدر مقاومت نشان دهد، می‌توان با افزایش دوز یا استفاده از داروی مخدر دیگری – مخصوصاً هنگامي‌که به دوز بیش‌تری نیاز است– با آن مقابله کرد. گاهی اوقات، لازم است ميزان دارو کم یا متوقف شود. هنگامی اين اتفاق مي‌افتد که درد بیمار به دلیل استفاده از درمان‌های سرطان، نظیر مسدود کردن عصب یا پرتو درمانی، متوقف شده باشد.

پزشک همچنین وقتي که بیمار همراه با مهار مناسب درد، آرامش‌بخشی داروی مخدر را نیز تجربه می‌کند دوز را کم مي‌کند. از داروهاي تسکین درد مي‌توان به چندین روش استفاده كرد. درصورتی‌که معده و رودة بیمار کار کند بهترين روش استفاده از طریق دهان است، زیرا داروهایی که از طریق دهان مصرف می‌شود راحت‌تر و معمولاً ارزان‌تر هستند.

وقتي كه بیمار نمی‌تواند دارو را از طریق دهان بخورد، از روش‌هایی با تهاجم کم‌تر مانند روش مقعدی یا جذب دارو از طریق پوست استفاده مي‌كنند. از روش درون وریدی تنها درصورتی‌ استفاده مي‌شود که روش‌های ساده‌تر، آسان‌تر، و کم‌هزینه‌تر مناسب و مؤثر نباشند یا بیمار به آنها تن در ندهد.
هنگام شروع درمان با استفاده از داروی مخدر مي‌توان از پمپ‌های تسكين درد تحت اختيار بیمار (پی.سی.اِی.)( Patient-Controlled Analgesia – PCA) برای تعیین میزان تجویز/ مصرف داروی مخدر مورد نیاز استفاده كرد.

وقتي كه درد مهار شد، پزشک مي‌تواند داروی مخدري را که بيمار باید به‌صورت منظم مصرف كند براساس مقدار تعيين شده توسط پمپ پی.سی.ا تجویز کند. در مورد بعضی بیماران، که دردی مهارناپذير دارند، تزریق درون نخاعی داروی مخدر ترکیب شده با داروی بیهوشی موضعی مفید است.

عوارض جانبی داروهای مخدر (Side Effects of Opioids)

بیماران بايد از لحاظ بروز عوارض جانبی مصرف داروی مخدر به دقت تحت‌نظر باشند؛ از جمله رایج‌ترین اين عوارض می‌توان به حالت تهوع، خواب آلودگی و یبوست اشاره کرد.

پزشک پيش از شروع درمان با داروی مخدر باید با بیماران در مورد عوارض جانبی آن صحبت کند. خواب آلودگی و حالت تهوع معمولاً هنگام شروع درمان بروز و طی چند روز بهبود پیدا می‌کند. عوارض جانبی دیگر اين درمان عبارت‌اند از استفراغ، دشواری در فکر کردن به‌طور واضح، مشکلات تنفسی، مصرف دوز بیش از حد به‌طور تدریجی و مشکلاتی در روابط جنسی.

داروی مخدر انقباض عضلات و حرکات معده و روده را کاهش می‌دهد و در نتیجه مدفوع سفت خواهد شد. عامل مهم در پیشگیری از یبوست نوشیدن مایعات کافی است که باعث می‌شود مدفوع نرم باقی بماند. درصورتی‌که بیمار مشکلاتی مانند انسداد روده یا اسهال نداشته باشد معمولاً به او برنامه غذايي توصيه می‌شود تا با پیروی از آن بتواند از یبوست جلوگیری کند؛ علاوه بر این اطلاعاتی هم براي حصول اطمينان از سلامت روده در طی مصرف داروی مخدر به او مي‌دهند.

در صورتی‌که عوارض جانبی مشکلات زیادی برای بیمار ایجاد کند یا مشكلات حاد شود بیمار باید با پزشک خود صحبت کند، زيرا تأثير داروی مخدري که عوارض جانبی ایجاد مي‌کند در بیماران مختلف متفاوت است و باید مشکلات ادامه‌دار یا شدت يافته را به پزشک گزارش داد.

گاهي پزشک، برای کاهش عوارض جانبی، دوز داروی مخدر تجويز شده را کم مي‌کند، نوع یا نحوة استفاده از آن را تغییر دهد (مثلاً به جای مصرف از طریق دهان از روش درون وریدی یا تزریق استفاده مي‌شود).

(برای كسب اطلاعات بیش‌تر دربارة مقابله با این عوارض مي‌توانيد به خلاصة پی.دی.کیو. در مورد عوارض دستگاه گوارش، حالت تهوع و استفراغ، مواد غذایی در مراقبت های مربوط به سرطان و مباحث مربوط به روابط جنسی و تولید مثل مراجعه کنید).

داروهایی که با داروهای مربوط به درد مصرف می‌شود

همراه با داروهای مخصوص درد از داروهای دیگری هم استفاده مي‌شود؛ کار برای این افزایش اثر داروهای مسکن درد، معالجۀ علائم بیماری و تسکین نوع خاصی از درد است.

از جملة این داروها می‌توان به داروهای ضد افسردگی، ضد تشنج‌(Anticonvulsants) ، بی‌حس کننده‌های موضعی، کورتیکو استروئید‌ها(Corticosteroids) ، بیوفسفات‌ها و محرک‌ها اشاره کرد. واکنش بیماران به این داروها بسیار متنوع است.هر كدام عوارضي جانبی دارد که باید آنها را به پزشک گزارش داد.

استفاده از بیوفسفات‌ها گاه به بروز درد شدید و گاهی ناتوان کننده در استخوان‌ها، مفاصل و یا عضلات مي‌انجامد. این درد با تب و لرز و دردی که در شروع استفاده از بیوفسفات‌های درون وریدی بروز مي‌کند متفاوت است و شاید روزها، ماه‌ها یا سال‌ها پس از مصرف دارو عارض شود.

در صورت بروز درد شدید عضلانی یا بايد درمان متوقف شود؛ همچنین استفاده از بیوفسفات‌ها خطر نابودي بافت‌های استخوانی مرتبط با بیوفسفات(Bisphosphonate-Associated Osteonecrosis – BON) را در پي دارد.

مداخلات جسماني (hysical Interventions)

ضعف، تحلیل رفتن و درد عضلات یا استخوان با روش‌های متعددی بهبود می‌یابد و از این جمله است استفاده از گرما (کیسة آب گرم یا پد گرم كرده)، سرما (کیسه‌های یخ انعطاف‌پذير)، ماساژ، فشار و ارتعاش (برای تمدد اعصاب)، ورزش (برای تقویت عضلات، نرم کردن مفاصل، کمک به هماهنگی بدن و تعادل و تقویت قلب)، تغییر وضعیت بیمار، پرهيز از حرکت دادن قسمت‌های دردناک یا استخوان‌های شکسته، تحریک الکتریکی با ولتاژ کم مهار شده و طب سوزنی.

مداخلات فکری و رفتاری (Thinking and Behavioral Interventions)

مداخلات رفتاری و فکری نیز از جمله روش‌های مؤثر و مهم در درمان درد است. این نوع مداخله موجب می‌شود بیمار احساس کند بر شرایط مسلط است و به او کمک می‌کند مهارت‌های لازم، برای مقابله با بیماری و عوارض آن را در خود به‌وجود آورد. شروع این مداخله‌ها در مراحل اولیۀ بیماری مفید است. زیرا بیماران می‌توانند زمانی که به اندازۀ کافی توانایی وانرژی دارند مهارت‌ها را به‌دست آورند و تمرین کنند.

0 پسندیده شده
زهرا افرادی
از این نویسنده

بدون دیدگاه

جهت ارسال پیام و دیدگاه خود از طریق فرم زیر اقدام و موارد زیر را رعایت نمایید:
  • پر کردن موارد الزامی که با ستاره آبی مشخص شده است اجباری است.
  • در صورتی که سوالی را در بخش دیدگاه مطرح کرده باشید در اولین فرصت به آن پاسخ داده خواهد شد.