75

مبتلایان به کم خونی، بیماران همیشه خسته

|
0 دیدگاه
2

کم خونی وضعیتی است که در آن تعداد یا اندازه گلبول های قرمز یا مقدار هموگلوبین موجود در خون کاهش یافته؛ تبادل اکسیژن و دی اکسیدکربن بین خون و سلول ها دچار اختلال می شود. 

از مهمتریت مواد مغذی برای خون سازی که کمبود آنها موجب بروز کم خونی می شود می توان به آهن، ویتامین ب ۱۲ و اسیدفولیک اشاره کرد. از بین آنها کم خونی ناشی از فقر آهن از شایع ترین کم خونی ها است.

علائم و عوارض کم خونی

کم خونی های خفیف، در مراحل اولیه علامتی ندارند ولی به تدریج عوارض مربوطه ظاهر می شود. اولین و مهم ترین عارضه کم خونی، خستگی است. فعالیت حیاتی افرادی که هموگلوبین خون آنها پایین است، کاهش یافته؛ زود خسته می شوند. ضعف و رنگ پریدگی، التهاب و سوزش زبان، زخم کناره دهان و شکنندگی ناخن ها و همچنین سردرد و سرگیجه از عوارض بعدی کم خونی است.

تمایل غیرطبیعی به خوردن مواد غیرغذایی مانند خوردن خاک، خوردن یخ، نشاسته خام یا برنج خام نیز از نشانه های کم خونی فقر آهن است. این مشکل درکودکان بیشتر دیده می شود.

کودکانی که به خوردن خاک تمایل پیدا می کنند؛ به طور غیرمستقیم از کم خونی خود خبر می دهند. کودکان کم خون، اشتهای خود را به غذا از دست می دهند و مقاومتشان در برابر عوامل عفونی کاهش می یابد.

چون آهن، علاوه بر فعالیت خون سازی در ساختمان عضلات و بعضی از آنزیم های مهم بدن نیز وارد می شود؛ کمبود آن منجر به کندی رشد جسمی و به خصوص مغزی نوزادان و شیرخواران می شود. این ضایعه در موارد شدیدتر ممکن است برگشت ناپذیر شده، کودک را در کند ذهنی همیشگی نگه دارد. خردسالان کم خون، اغلب ناآرام و تحریک پذیرند.

کودکان کم خون در مرحله پیش دبستانی و دبستانی با ضعف یادگیری ودرک مطالب روبه رو می شوند. کم خونی فقر آهن در بانوان باردار، بر رشد جنین اثرگذاشته؛ ممکن است زمینه ساز سقط شود. نوزادانی که از مادران مبتلا به فقر آهن به دنیا می آیند؛ اکثرا کم وزن و ضعیف هستند.

به طور خلاصه، علائم و عوارض کم خونی عبارت است از

رنگ پریدگی پوست، زبان و مخاط داخل لب و پلک چشم ها؛

ضعف و خستگی زودرس؛

سرگیجه، به خصوص به هنگام بلند شدن از زمین؛

بی حوصلگی، افسردگی و سایر اختلالات خلقی؛

سردرد؛

خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست و پاها؛

حالت تهوع؛

کاهش (و گاه افزایش) خونریزی قاعدگی؛

کاهش حافظه، توان یادگیری و نهایتا افت تحصیلی؛

تیرگی دور چشم؛

بعضی یبوست های مقاوم به درمان؛

برخی جوش های مقاوم به درمان؛

ریزش مو و گود شدن روی ناخن (یا ناخن قاشقی که در کم خونی های شدید دیده می شود.)

البته علائم ذکر شده به این معنا نیست که هر کس کم خونی دارد تمام علائم را دارا است و همچنین به این معنا هم نیست که اگر فردی بعضی از علائم را داشت؛ حتما کم خون است.

کم خونی از منظر طب سنتی ایران

اگر بخواهیم رویکردی کاملا ساده و درعین حال، عملی نسبت به کم خونی داشته باشیم؛ کم خونی عبارت است از: کاهش تولید یا افزایش تحلیل خلط دم صالح در بدن. کسی که با اصول طب سنتی آشنایی داشته باشد؛ به راحتی می تواند با اتکا به همین تعریف ساده، علل، علائم، عوارض و راه های درمان کم خونی را توضیح دهد، البته در نگاهی دقیق تر، کاهش تولید یا افزایش تحلیل هریک از اخلاط چهارگانه، می تواند انواعی از اختلالات خونی را به وجود آورد که ورود دقیق در این بحث، خارج از اهداف این مقاله است.

عوامل ایجادکننده کم خونی

متاسفانه این عوامل در زندگی روزمره بسیار فراوانند و تنها به برخی از شایع ترین آنها اشاره می کنیم:

۱ آلودگی آب و هوا:

و به خصوص سرب موجود در هوای آلوده شهرها که منجر به نوعی کم خونی مزمن و مقاوم به درمان، کاهش سطح بهره هوشی، خستگی مزمن و… می شود. به همین جهت اگر بیمار در شهرهای بزرگ زندگی می کند؛ با فرض بالا بودن میزان سرب در خون وی، قبل از شروع درمان، با انجام حجامت عام، نسبت به کاهش سطح خونی سرب در وی اقدام کنید. همچنین سرب از طریق سیستم های لوله کشی آب شهری (به دلیل استفاده از لوله های حاوی سرب) و نیز برخی ظروف غذاخوری (ازجمله ظروف استیل و ظروف مسی سفید شده با سرب) یا حتی سرب موجود در رنگ دیوار منازل هم می تواند وارد بدن شود.

۲ پائین بودن کیفیت واقعی تغذیه عامه مردم:

این مساله تابعیت چندانی از مسائل اقتصادی ندارد و حتی اغلب، در بین طبقات مرفه یا ساکنین شهرهای بزرگ می تواند شدیدتر باشد که شاید شایع ترین و مشکل سازترین مورد، گسترش فرهنگ استفاده از غذاهای غیرخانگی و به ویژه فست فودها است.

۳ استفاده از ظروف آلومینیومی، تفلون و… برای طبخ غذا.

۴ مشکلات مربوط به قاعدگی در بانوان (خونریزی زیاد، فاصله کم بین قاعدگی ها و…)

۵ مصرف چای و قهوه به ویژه بالافاصله پس از غذا.

۶ انگل های گوارشی (به خصوص در کودکان)

۷ اشکال در جذب آهن از روده

مانند پولیپ روده، اسهال های مزمن، جراحی های انجام شده در روده، مصرف زیاد داروهای ضد اسید (مثل رانیتیدین، سایمتیدین، فاموتیدین، امپرازول، شربت های آنتی اسید و… چرا که اسید معده از عوامل موثر در جذب آهن است.) و…

۸ یبوست به معنای عام آن.

۹ خونریزی های ضعیف و دنباله دار گوارشی

(مثلا در زخم معده، سرطان روده، هموروید (بواسیر، شقاق مقعد و…)

۱۰ مصرف داروهایی مثل کلستیرامین، پانکراتین و تتراسایکلین.

۱۱ میزان نیاز به آهن براساس سن، جنس و وضعیت فیزیولوژیکی افراد متفاوت است.

در برخی مقاطع سنی یا حالات ویژه، نیاز بدن به آهن افزایش می یابد که اگر این نیاز تامین نشود؛ حتی در صورت سلامت فرد، ایجاد کم خونی مورد انتظار است؛ مثلا زنان باردار به علت افزایش حجم خون، رشد جنین و جفت و سایر بافت ها به آهن بیشتری نیاز دارند؛ به همین دلیل بیش از سایرین در معرض خطر کم خونی قرار دارند.

در شیرخواران هم، در صورت سلامت مادران، میزان آهن موجود در شیر مادر برای ۶ـ۴ ماه اول زندگی کافی است و پس از آن باید با مکمل های طبیعی، نسبت به رفع نیاز کودک به آهن اقدام کرد؛ اما نوزادانی که با وزن کم متولد می شوند؛ از سه ماهگی نیاز به آهن اضافی دارند. بستن پیش از موقع بند ناف، به این دلیل که نوزاد را از یک سوم کل خونش محروم می کند، خطر فقر آهن را افزایش می دهد.

دوران نوجوانی و شیردهی نیز از ایام خاص افزایش نیاز آهن به حساب می آیند.

۱۲ عفونت های مزمن و درمان نشده.

عوارض درمان به شیوه طب کلاسیک

در طب کلاسیک، مهمترین روش درمانی، استفاده از مکمل های خوراکی (و گاه تزریقی) آهن و نیز اسید فولیک است، اما به دلایل زیر این درمان ها کارآیی یا پذیرش کافی در بیماران ندارند:

۱ عدم تحمل گوارشی فرآورده های حاوی آهن در بسیاری از بیماران.

۲ هزینه زیاد درمانی (هزینه اقدامات تشخیصی، ویزیت های سریال پزشکی و بالا بودن قیمت برخی فرآورده های خاص.)

۳ عوارضی مثل تغییر رنگ مینای دندان در نوزادان و شیرخواران و بعضا تیرگی پوست در کودکان و بزرگسالان.

۴ اکثر کودکان نسبت به مصرف این گونه فرآورده ها مقاومت نشان می دهند و مبارزه مادر و فرزند بر سر مصرف شربت آهن، صحنه ای آشنا برای بسیاری از خانواده ها است.

۵ اثربخش نبودن درمان: به تجربه دیده شده است که در بسیاری از بیماران، به رغم تکمیل دوره درمانی با مکمل های شیمیایی آهن؛ کم خونی، درمان نمی شود و این در حالی است که در تعداد قابل توجهی از این گونه بیماران، در تست های آزمایشگاهی، سطح هموگلوبین طبیعی می شود، اما علائم کم خونی کماکان باقی می مانند که این مساله نشانه ناکارآمدی این گونه روش های درمانی از سویی و قابل اطمینان نبودن تست های آزمایشگاهی از سوی دیگر است.

جالب تر اینکه بسیاری از بیماران که با علائم واضح کم خونی مراجعه کرده اند و با اقدامات درمانی طب سنتی، مورد درمان قرار گرفته اند تا آنجا که علائم ایشان به طور کامل از بین رفته است؛ اما هم در ابتدا و هم در انتهای دوره درمان، مقادیر آزمایشگاهی تقریبا یکسانی داشته اند که این مساله هم، تایید دیگری است بر اعتقاد مبنی بر عدم صلاحیت نتایج آزمایشگاهی در تشخیص و درمان بسیاری از بیماری ها.

بنابراین به همه بیماران و نیز پزشکان توصیه می شود که در درمان کم خونی، با اتکا بر علائم بالینی اقدام کنند و نه با توجه به نتایج آزمایشگاهی.

0 پسندیده شده
زهرا افرادی
از این نویسنده

بدون دیدگاه

جهت ارسال پیام و دیدگاه خود از طریق فرم زیر اقدام و موارد زیر را رعایت نمایید:
  • پر کردن موارد الزامی که با ستاره آبی مشخص شده است اجباری است.
  • در صورتی که سوالی را در بخش دیدگاه مطرح کرده باشید در اولین فرصت به آن پاسخ داده خواهد شد.