44

سرطان پوست شايع اما درمان‌پذير

|
0 دیدگاه
1

پوست از ۲ قسمت سطحي و عمقي به نام اپيدرم و درم ساخته شده است.

در ضمن اپيدرم هم كه موضوع صحبت ماست داراي ۲ نوع سلول كراتينوسيت و ملانوسيت (سلول رنگدانه‌ساز)‌ است. در اين ميان تومور بدخيم پوست با منشاء كراتينوسيت‌ها به ۲ نوع كارسينوم (سرطان)‌ سلول بازال (BCC)‌ كه ۷۰ درصد موارد را تشكيل مي‌دهد و كارسينوم (سرطان)‌ سلول سنگفرشي (SCC)‌ كه ۳۰ درصد موارد را تشكيل مي‌دهد، تقسيم مي‌شود. تومور بدخيم پوست با منشاء ملانوسيت‌ها يا همان سلول‌هاي رنگدانه‌ساز پوست، ملانوم بدخيم نام دارد.

از كارسينوم‌هاي سلول بازال و سنگفرشي به عنوان سرطان غيرملانومي نيز ياد مي‌شود. خوشبختانه BCC كه شايع‌ترين فرم سرطان پوست است بندرت متاستاز داده و در نتيجه بندرت باعث مرگ فرد مبتلا مي‌شود؛

البته همين بيماري اگر بموقع و به درستي تشخيص داده نشده و درمان نشود مي‌تواند بتدريج بزرگ‌تر و وسيع‌تر شده و باعث از بين رفتن و خوردگي بافت‌هاي پوستي يا غيرپوستي اطراف خود شود، مثلا باعث تخريب بيني يا استخوان‌هاي صورت گردد. ضايعات پيش‌سرطاني يا پيش‌بدخيمي نيز به طور شايع در پوست به وجود مي‌آيند كه از نظر بهبود سطح سلامت كلي جامعه، تشخيص و درمان زودرس آنها بسيار مهم كه در مبحث ديگري راجع به آنها صحبت مي‌كنيم.

فاكتورهاي خطر ابتلا

بعضي از انواع بيماري‌هاي ژنتيكي مانند آلبينيسم (سفيد بودن‌ ارثي موها و پوست) نقص ايمني به علت استفاده طولاني‌مدت از داروهاي تضعيف‌كننده سيستم ايمني بدن مانند كورتن، پيوند عضو و ايدز نيز از علل سرطان‌هاي غيرملانومي پوست هستند.

توجه به اين نكته ضروري است كه بدن بيماران مبتلا به يكي از انواع سرطان‌هاي پوست در آينده احتمال بيشتري براي ايجاد سرطان‌هاي ديگر پوست از همان نوع يا انواع ديگر و نيز ساير سرطان‌هاي غيرپوستي دارد. از نظر شكل ظاهري سرطان‌هاي غيرملانومي پوست مي‌توانند به اشكال مختلف بروز كنند.

مثلا يك ناحيه قرمز و پوسته‌دار كه به صورت مزمن وجود دارد و با درمان‌هاي متعدد بهبود نيافت‌ها ست يا برجستگي‌هاي كوچك يا بزرگ در پوست به رنگ‌هاي مختلف (همرنگ پوست، صورتي، قرمز، قهوه‌اي، آبي، خاكستري و سياه)‌، زخم‌هاي مزمن پوستي كه پس از مدتي التيام نيافته‌اند يا پس از بهبود مجدد عود مي‌كنند را بايد از نظر احتمال سرطان بررسي كرد.

اين ضايعات مي‌توانند بدون درد يا دردناك بوده و به آساني خونريزي كنند يا در لمس نرم و شكننده يا داراي قوام سنگي و سفت باشند. سرطان پوست مي‌تواند به صورت زگيل‌هاي مقاوم به درمان خصوصا در انگشتان و كف پا و اندام‌هاي تناسلي تظاهر كنند.به طور كلي سرطان‌هاي پوست در افراد با پوست و چشم‌هاي روشن و بلوند شايع‌تر هستند، زيرا رنگ پوست، خود به عنوان يك سد دفاعي محافظت‌كننده مانع نفوذ و تاثيرگذاري اشعه ماوراء بنفش مي‌شود.

با توجه به تنوع زياد باليني و شكل‌هاي متفاوت بروز سرطان‌هاي پوست بايد براي تشخيص و درمان هر مشكل پوستي فقط به متخصص بيماري‌هاي پوست مراجعه كرد تا حتي‌المقدور از سهل‌انگاري در مورد تشخيص و درمان زودرس سرطان پوست جلوگيري شود.
از آنجا كه شيوع اين بيماري در جهان روبه افزايش است، لازم است عموم مردم در مورد انواع مختلف تظاهرات سرطان پوست و فاكتورهاي خطر ابتلا به آن آگاهي يابند.

معمولا متخصص بيماري‌هاي پوست و مو با مشاهده و لمس ضايعه پوستي و نيز مصاحبه با بيمار در همان جلسه اول مي‌تواند به تشخيص صحيح برسد. البته در اكثر موارد براي تشخيص قطعي و انتخاب روش صحيح درمان كه كمترين ميزان عود و ناراحتي را براي بيمار به همراه داشته باشد،‌ انجام بيوپسي يا نمونه‌برداري از ضايعه پوستي الزامي است. خوشبختانه در مورد اكثر سرطان‌هاي شايعه پوست، در صورت كوچك بودن اندازه ضايعه، بيوپسي هم جنبه تشخيصي و هم‌ جنبه درماني دارد.

درمان‌هاي پيش‌رو

شايع‌ترين و بهترين درمان در مورد اكثر سرطان‌هاي پوست، جراحي و برداشتن ضايعه با تكنيك صحيح است.

گاهي راديوتراپي و شيمي‌درماني نيز در روند درمان مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

از درمان‌هاي نسبتا جديد و موثر در انواع خاصي از سرطان‌هاي پوست كه سطحي و متعدد هستند يا امكان جراحي براي فرد مبتلا وجود ندارد، فتوديناميك‌تراپي يا استفاده از نور همراه با مواد حساس‌‌كننده پوست نسبت به نور است. در مورد انواع خاصي از سرطان‌هاي غيرملانومي پوست كه سطحي و كوچك باشند مي‌توان از داروهاي موضعي خاص به صورت كرم يا تزريق در موضع ضايعه سرطاني به عنوان درمان سود جست.

نكته مهم ديگر در پيگيري بعدي بيمار، ويزيت دوره‌‌اي و معاينه كامل پوست بدن فرد در فواصل زماني منظم است تا در صورت ايجاد سرطان در ساير مناطق پوست در سريع‌ترين زمان، تشخيص و درمان صحيح صورت پذيرد.

نوع ديگر سرطان پوست كه بسيار مهاجم‌تر و خطرناك‌تر از قبلي است، از منشاء سلول‌هاي رنگدانه‌ساز پوست است و ملانوم بدخيم نام دارد.

فاكتورهاي خطر ابتلا به ملانوما عبارتند از

زمينه ژنتيكي و ارثي، سابقه شخصي يا خانوادگي ابتلا به ملانوما يا خال‌هاي ديسپلاستيك، كك و مك، پوست روشن و موي بلوند و قرمز، نقص در ترميم DNA در هسته سلول، آفتاب سوختگي، تماس با آفتاب به صورت متناوب و شديد، زندگي در مناطق استوايي، تعداد خال‌هاي ملانوسيتي يا همان خال‌هاي قهوه‌اي رنگ، خال مادرزادي خصوصا انواع بزرگ‌تر كه در نواحي ستون فقرات نوزاد قرار دارند.

UVA كه طول موج بيشتري از UVB دارد بيشتر فرد را در معرض ابتلا به ملانوما قرار مي‌‌دهد، در حالي UVB ريسك ابتلا به سرطان‌هاي غيرملانومي پوست را افزايش مي‌دهد.

در مورد انتخاب ضد آفتاب مناسب لازم است به اين مساله توجه كرد كه هر دو طيف نوري UVB,UVA را پوشش دهد. جالب است بدانيد استفاده از مقدار كافي، صحيح و بموقع از كرم ضد آفتاب مناسب با حفاظت كافي مي‌تواند تعداد خال‌هاي فرد را كاهش دهد و از به وجود آمدن خال‌هاي بيشتر جلوگيري كند.

ملانوما مي‌تواند به صورت برجستگي‌هاي قهوه‌اي سياه، قرمز يا همرنگ پوست يا شبيه خال خوش‌خيم معمولي با تغييرات خفيف يا ضايعات رنگي در زير ناخن و كف دست و پا تظاهر كند. در صورت مشاهده هرگونه تغييري در خال‌هاي خوش‌خيم شامل تغيير در اندازه رنگ، شكل، حدود تقارن يا احساس سوزش و خارش، درد يا خونريزي و ترشح مايع بايد سريعا به پزشك متخصص پوست مراجعه شود.

ملانوماي بدخيم به اشكال مختلف ضايعات پوستي تظاهر مي‌كند كه شايع‌ترين آنها ندول يا برجستگي قهوه‌‌اي سياه با حدود نامنظم و نامتقارن در تنه و اندام‌هاست و معمولا در معرض آفتاب ايجاد مي‌شود. البته در مواردي هم اين سرطان به صورت كاملا بدون رنگ يا حتي به رنگ پوست يا قرمز است، ولي در اصل تكثير بدخيم سلول‌هاي رنگدانه‌ساز پوست است.

در سياهپوستان كه رنگ پوست عامل محافظتي به شمار مي‌رود شايع‌ترين منطقه‌اي كه به ملانوما گرفتار مي‌شوند، دست و پا و زير ناخن مي‌باشد. تقريبا نيمي از موارد ملانوم بدخيم در آسيايي‌ها نيز در دست و پاها و زير ناخن ايجاد مي‌شود.

نوارهاي قهوه‌اي يا تيره رنگ در زير صفحه ناخن مي‌تواند علل متفاوتي مثل عفونت قارچي، خال، خونريزي زير صفحه ناخن، داروها و از همه مهم‌تر ملانوما داشته باشد كه بايد با معاينه دقيق توسط پزشك متخصص پوست يا انجام بيوپسي از ناخن از وجود آن مطلع شد.

اگر نوار تيره بستر ناخن، باريك‌تر از ۳ ميلي‌متر، منظم با رشد آهسته يا ثابت باشد و باعث تخريب و تغيير شكل صفحه ناخن روي خود نشود و پوست اطراف ناخن را درگير نكرده باشد، احتمال خوش‌خيم بودن آن بيشتر مطرح است.

مداخله درماني ملانوما بايد هرچه سريع‌تر انجام شود كه به صورت جراحي و برداشتن كامل و وسيع ضايعه با حاشيه‌اي از پوست سالم اطراف و عمق آن است. در مواردي نيز از شيمي‌درماني، راديوتراپي، داروهاي تعديل‌كننده سيستم ايمني يا حتي واكسن BCC (ضد سل)‌ استفاده مي‌شود.

امروزه دانشمندان در حال تحقيق و بررسي روش‌هاي جديدتر درمان ملانوم بدخيم با استفاده از سيستم دفاعي خود فرد و پادتن‌هاي اختصاصي تومور و واكسيناسيون و حتي درمان‌هاي متمركز روي ژنتيك سلولي است. كه نويد كنترل بهتر و طول عمر بيشتري را براي افراد مبتلا به اين نوع سرطان پوست مي‌دهد.

خطرات تماس مداوم با اشعه‌ ماوراء بنفش

علل متعددي براي ايجاد سرطان غيرملانومي پوست وجود دارند كه مهم‌ترين و شايع‌ترين آنها، اشعه ماوراء بنفش خورشيد است. در مورد ابتلا به BCC و ملانوما، در معرض بودن‌هاي شديد و متناوب فرد در سال‌هاي گذشته با اشعه UV مهم‌تر است، در صورتي كه در معرض بودن طولاني‌مدت و مزمن با اشعه UV فرد را بيشتر در معرض ابتلا به SCC قرار مي‌دهد.

دوران كودكي هر فردي در مورد ريسك ابتلا به سرطان‌هاي پوست بسيار مهم است. افرادي كه در مناطق استوايي و تحت تاثير تابش شديد اشعه UV مانند استراليا به دنيا آمده و سال‌هاي اوليه زندگي و كودكي خود را در آن مناطق گذرانده باشند، احتمال ابتلا به سرطان‌هاي پوست در آنها بسيار بالاتر از افرادي است كه در بزرگسالي به آن مناطق مهاجرت كرده‌اند.

از منابع ديگر اشعه UV، لامپ‌هاي برنزه‌كننده يا سولاريوم هستند. استفاده از سولاريوم ريسك ابتلا به سرطان سلول سنگفرشي يا همان SCC را ۲/۵ برابر و سرطان سلول بازال يا BCC را ۱/۵ برابر مي‌كند. حتي استفاده درماني از دوزهاي (درماني)‌ تجمعي و زياد اشعه UV در بيماري‌هاي مختلف پوستي مثل پسوزياريس، ويتيليگو يا همان لك و پيس و… مي‌تواند در طولاني‌مدت باعث افزايش احتمال ابتلا به سرطان سلول سنگفرشي شود.

استفاده از اشعه يونيزان (اشعه X)‌ نيز به صورت راديوتراپي همراه با احتمال بيشتر ابتلا به SCC و BCC در سال‌هاي آتي پس از تماس (حدود ۲۰ سال بعد)‌ با اشعه X است.

به عنوان مثال امروزه بسياري از افراد مبتلا به BCC در سر و صورت كه به كلينيك‌ها و مطب‌هاي متخصصان پوست مراجعه مي‌كنند، افراد مسني هستند كه در دوران كودكي به علت ابتلا به بيماري كچلي قارچي سر يا تينه‌آ، تحت درمان با اشعه X به صورت راديوتراپي يا اصطلاحا برق گذاشتن قرار گرفته‌اند؛ زيرا در آن زمان هنوز داروي موثر بر قارچ مولد كچلي سر كشف نشده بود و در دسترس عموم قرار نداشت.

0 پسندیده شده
زهرا افرادی
از این نویسنده

بدون دیدگاه

جهت ارسال پیام و دیدگاه خود از طریق فرم زیر اقدام و موارد زیر را رعایت نمایید:
  • پر کردن موارد الزامی که با ستاره آبی مشخص شده است اجباری است.
  • در صورتی که سوالی را در بخش دیدگاه مطرح کرده باشید در اولین فرصت به آن پاسخ داده خواهد شد.