41

عملکرد طبیعی ریه و پاتوفیزیولوژی بیماری ریوی

|
0 دیدگاه
hemotol

سیستم تنفسی از ارگانها و بافتهای مختلفی جهت کمک به نفس کشیدن تشکیل شده است. قسمتهای مختلف این سیستم متشکل است از مجاری هوایی، ریه ها و عروق متصل به آن و عضلات تنفسی می باشد.

مجاری هوایی

مجاری هوایی لوله هایی هستند که هوای غنی از اکسیژن  را به ریه های شما حمل می کنند و دی اکسید کربن را که یک گاز زائد است را از ریه خارج می کند.

مجاری هوایی شامل:

بینی و قسمتهای عبوری هوا که حفره های بینی نامیده می شوند
دهان
حنجره
لوله هایی به نام تراشه و شاخه های آن
هوا ابتدا از طریق بینی یا دهان وارد بدن شده و بدین طریق گرم و مرطوب می شود (هوای سرد و خشک می تواند باعث تحریک ریه ها می شود) سپس هوا از قسمت حنجره عبور می کند و به نای و قسمتهای پایین تر می رود.نای سپس به دو شاخه تقسیم می شود و وارد ریه ها می شود.

هنگام بلع دریچه ای از یک نوع بافت نازک به نام اپی گلوت  روی دهانه نای را می پوشاند. این دریچه از ورود غذا و نوشیدنی به داخل ریه ها جلو گیری می کند.به جز دهان و قسمتهایی از بینی تمام مجاری هوایی از پرزهای مخصوصی به نام سیلیا دارند که توسط موکوس چسبناکی پوشیده شده اند

سیلیا جرم ها و ذرات خارجی  که در با هوای تنفسی می خواهند وارد ریه ها شوند را به دام می اندازد.این پرزهای ظریف ذرات را به سمت بینی یا دهان جاروب می کنند. در آنجا این ذرات بلعیده شده و یا به صورت سرفه یا عطسه از بدن خارج می شوند.موهای بینی و همچنین بزاق دهان درات ئ جرم ها را به دام می اندازند.

ریه ها و عروق خونی

ریه ها و عروق خونی متصل به آن اکسیژن را به بدن حمل می کنند و در اکسید کربن را از بدن خارج می سازند. ریه ها در دو طرف داخل قفسه سینه قرار دارند و داخل قفسه سینه را پر می کنند. ریه سمت چپ به جهت قرارگیری قلب در سمت چپ کمی از ریه سمت راست کوچکتر است.

در داخل ریه ها ، برونش به هزاران ساخه کوچکتر و نازکتر به نام برونشیول تقسیم می شود. این لوله های انتهایی به کیسه های کوچک هوایی به نام آلوئول ختم می شوند هریک از این کیسه های هوایی از لایه توری مانند تز عروق خونی به نام شبکه مویرگی پوشیده شده است. مورگها به شبکه سرخرگها . سیاهرگ ها متصل هستند و خون از درونها آنها جریان پیدا می کند

سرخرگ ریوی و شاخه هایش خون غنی از دی اکسید کربن (و کمی اکسیژن) را به مویرگهایی که کیسه های هوایی را احاطه کرده اسند می برد. داخل کیسه های هوایی، دی اکسید کربن از خون خارج و وارد هوای کیسه می شود. اکسیژن از داخل هوای موجود در ریه به داخل خون جابجا می شود.خون غنی از اکسیژن از طریق سیاهرگ ریوی و شاخه هایش به داخل قلب وارد می شود. قبل خوت غنی از اکسیژن را به همه جای بدن پمپ می کند.

ریه ها به ۵ قسمت اصلی به نام لوب تقسیم می شوند.برخی از افراد به علت بیماری مجبورند تحت عمل جراحی قرار گرفته و یک لوی ریه ایشان برداشته شود ولی این افراد با بقیه لوله های ریوی می توانند همچنان به خوبی تنفس کنند.

عضلات بکار گرفته شده در تنفس

عضلات مجاور ریه ها با انقباض و انبساطشان به تنفس کمک می کنند.این عضلات شامل قسمت های زیر است:

دیافراگم عضلات بین دنده ای
عضلات شکمی
عضلات ناحیه گردن
دیافراگم عضله گنبدی شکلی است که در قسمت پایینی ریه ها قرار دارد. این عضله فضا داخل قفسه سینه را از حفره شکم جدا می کند. دیافراگم عضله اصلی تنفسی است.عضلات بین دنده ای همانطور که از نامشان بر می آید در بین فاصله دنده ها قرار دارند. این عضلات نیز نقس مهمی در عمل تنفس ایفا می کنند.

پایین دیافراگم عضلات شکم قرار دارند. در تنفس های سریع ( مثلا در طول فعالیتهای جسمانی) این عضلات در بازدم کمک می کنند.عضلات ناحیه شانه و گردن در زمانی که سایر عضلات تنفس به خوبی کار نکنند یا بیماری ریوی باعث اختلال تنفس شود، در انجام دم کمک می کنند.

چه چیزی تنفس را کنترل می کند

یک مرکز کنترل تنفسی در قسمت کف مغز عمل تنفس را کنترل می کند. این مرکز به طور پیوسته سیگنالهایی را به طرف نخاع و اعصاب عضلات تنفسی ارسال می کند.این سیگنالها از انقباض و انبساط عضلات تنفسی به طور منظم مراقبت می کند. وضعیت روحی نیز می تواند روی وضعیت نفسی تاثیر گذار باشد.

برای مثال، احساس ترس یا عصبانیت می تواند الگوی تنفسی را تحت تاثیر قرار دهد.تنفس بسته به اینکه وضعیت فعالیت بدن و همچنین هوای پیرامون چگونه باشد تغییر می کند. مثلا” وقتی ما فعالیت فیزکی انجام می دهیم احتیاج به تنفس بیشتری داریم. در مقابل، بدن به میزان هوای تنفسی محدود است اگر هوا محتوی محرک ها و سموم باشد.برای تطبیق وضعیت تنفسی با تغییرات نیازها بدن دارای گیرنده های متعددی در مغز، عروق خونی، عضلات و ریه ها می باشد.

گیرنده های موجود در مغز و دو سرخ رگ بزرگ به نام کاروتید و آئورتسطح دی اکسید کربن و اکسیژن را در خون شناسایی می کنند و تعداد تنفس را بر اساس نیاز بدن تغییر می دهند.گیرنده ها در مجاری هوایی محرک های ریه را شناسایی می کنند. گیرنده ها می توانند باعث تحریک عطسه و سرفه شوند. در افراد مبتلا به آسم، گیرنده ها باعث انقباض عضلات اطراف مجاری هوایی در ریه ها می شوند. گیرنده ها در کیسه های هوایی(آلوئول ها)تجمع مایع در بافت ریه را شناسایی می کنند

این گیرنده ها باعث تند و سطحی شدن تنفس می شود.گیرنده های موجود در مفاصل و عضلات حرکات دست ها و پاها را شناسایی می کند.این گیرنده ها ممکن است در هنگام فعالیتهای فیزیکی در افزایش تعداد تنفس نقش داشته باشند.

هنگام تنفس چه اتفاقی می افتد

دم

وقتی هوا را با تنفس به داخل سینه می کشیم، عضله دیافراگم منقبض شده و به پایین حرکت می کند.این امر باعث افزایش فضای داخل قفسه سینه شده و در نتیجه ریه ها باز می شوند. عضلات بین دنده ای نیز به بازتر شدن فضای داخل قفسه سینه کمک می کنند.

در هنگام دم این عضلات دیواره قفسه سینه را به سمت بالا و خارج می کشند.وقتی ریه ها باز و منبسط شدند، هوا از زریق بینی و دهان به داخل ریه ها کشیده می شود. هوا از نای عبور کرده پایین می آید و وارد ریه ها می شود. پس از عبور از مجاری هوایی باریکتر هوا سرانجام به آلوئولها و ساهای هوایی می رسد و وارد آنها می شود.از دیواره بسیار نازک کیسه های هوایی اکسیژن از هوا جدا شده و وارد شبکه مویرگی مجاور می شود.

پروتین های سلولهای قرمز خونی به نام هموگلوبین به انتقال اکسیژن ازکیسه هوایی به خون کمک می کنند.(اکسیژن به طور خاصی به هموگلوبین کشش دارد)در همین زمان، دی اکسید کربن از مویرگها به ساکهای هوایی آزاد می شوند.این گاز قبلا از طریق جریان خون از سمت راست قلب و از طریق سرخرگ ریوی آورده شده است.

خون غنی شده از اکسیژن در ریه ها از طریق شبکه مویرگی جمع آوری شده و سیاه رگ ریوی را تشکیل می دهد. خون غنی شده از اکسیژن از طریق این رگ وارد قسمت چپ قلب می شود.سمت چپ قلب خون را به بقیه قسمت های بدن پمپ می کند. جایی که اکسیژن خون عوق را ترک کرده و وارد بافتهای اطراف می شود.

بازدم

وقتی هوا را از داخل سینه خارج می کنیم، عضله دیافراگم شل شده و به سمت بالا و داخل قفسه سینه حرکت می کند.عضلات بین دنده ای نیز شل شده و حجم داخل قفسه سیته کوپک تز می شود.وقتی قفسه سینه کوچکتر شد، هوای غنی شده از دی اکسید کربنبا فشار از ریه ها و نای و سپس از بینی یا دهان خارج خواهد شدبازدم یا همان بیرون دادن هوا از سینه نیاز به تلاشی ندارد

مگر اینکه بیمری ریوی وجود داشته باشد و یا در حال انجام فعالیت فیزیکی باشید. وقتی عضلات شکمی منقبض شد دیافراگم به طرف مقابل ریه رانده می شود.این رانده شدن باعث خروج سریع هوا از ریه ها می شود.

بیماریهای ریوی

مراحل متعددی در انجام عمل تنفس دخیل هستند. اگر جراحت، بیماری یا عوامل دیگری بر این مراحل تاثیر بگذارند شما ممکن است در تنفس با مشکل مواجهه شوید.برای مثال پرزهای ظریفی که مجاری هوایی فوقانی را مفروش می کنند ممکن است ذرات ریزی که با هوای تنفسی وارد می شوند را نتوانند به دام بیندازند.این جرم ها ممکنن است باعث عفونت در برونشها(برونشیت) یا قسمتهای عمقی تر ریه (پنومونی ) شود.

عفونتها باعث تجمع موکوس و/یا مایعات شده و باعث تنگ شدن مجاری هوایی می شوند و سختی عبور جریان هوا از این مجاری می شود.اگر مبتلا به آسم هستید استنشاق موادی که احیانا به آن حساس هستید می تواند باعث تشدید تنگی مجاری هوایی شود. این امر باعث سختی هوا در ورود و خروج از ریه ها می شود.استعمال سیگار یا هوای آلوده به مدت طولانی می تواند به مجاری و کیسه های هوایی صدمه بزند.

این اتفاق منتهی به وضعیتی به نام بیماری انسدادی ریه یا همان COPD می شود. COPD از عبور طبیعی جریان هوا از مجاری تنفسی ممانعت می کند و تبادلات گازی در کیسه های هوایی مشکل می کند.یک مرحله با اهمیت ازعمل تنفس حرکت دیافراگم و سایر عضلات قفسه سینه، گردن و شکم است.این حرکات عمل دم و بازدم را امکان پذیر می کند.اعصابی که از مغر خارج شده و به این عضلات می رسند کنترل این حرکات را برعهده دارند.

آسیب به این اعصاب در قسمتهای بالایی طناب نخاعی می تواند باعث توقف تنفس شود مگر اینکه به صورت مصنوعی با یک دستگاه به تنفس فرد کمک کنیم.( این وسیله ونتیلاتور یا رسپیراتور نامیده می شود)جریان مستمر خون در عروق کوپک خونی که اطراف کیسه هوایی را احاطه کرده است حیاتی می باشد.

بی تحرکی طولانی یا جراحی می تواند باعث لخته شدن خون (آمبولی ریوی) و انسداد سرخ رگ ریوی شود. این مسئله باعث کاهش یا توقف خون در عروق کوچک ریوی شده و اختلال در تبادلات گازی ایجاد کند.

نکات

ریه در قفسه سینه عضویست که بدن توسط آن اکسیژن هوا را می گیرد و به کمک آن دی اکسید کربن را که تجمع آن در بدن می تواند خطرناک باشد از بدن خارج می سازد.سیستم تنفسی از گروهی از اندامها و بافتها تشکیل شده است که در تنفس کمک می کنند. قسمتهای اصلی این سیستم مجاری هوایی، ریه ها ، عروق خونی متصل به آن و عضلات می باشند که ما را قادر به عمل تنفس می سازند.

مجاری هوایی لوله هایی هستند که هوای پر اکسیژن را به ریه ها وارد و دی اکسید کربن را از ریه ها خارج می کنند.ریه ها و عروق خونی آن اکسیژن را به بدن وارد و دی اکسید کربن را خارج می کنند.عضلات مجاور ریه ها با انقباض و شل شدن به تنفس کمک می کنند.این عضلات مشتملند بر دیافراگم، عضلات بین دنده ای، عضلات شکمی و عضلات ناحیه گردن و شانه با عمل دم دیافراگم و عضلات بین دنده ای منقبض شده و با افزودن به حجم قفسه سینه منجر به باز شدن ری ها می شوند.

وقتی ریه باز شد هوا از طریق بینی و دهات به داخل ریه کشیده می شود.هوا از مجاری هوایی عبور کرده و به کیسه های هوایی می رسد.در کیسه های هوایی، اکسیژن از هوا به خون ریه ها وارد می شود. در همین زمان دی اکسید کربن از خون ریه و هوای کیسه های هوایی آزاد می شود. عروق خونی  خون پر اکسیژن را به سایر قسمتهای بدن می رساند.در بازدم ذیافراگم و عضلات بین دنده ا ی شل شده و حجم داخل قفسه سینه را کم می کند.

وقتی فضای داخل قفسه سینه کوچک تر شد هوای غنی از دی اکسید کربن با فشار از ریه ها ، مجاری تنفسی و سپس دهان و بینی خارج می شود.عمل تنفس توسط قاعده مغز و گیرنده هایی که در مغز، عروق خونی، عضلات و ریه ها قرار دارند کنترل می شود.این گیرنده ها برای انطباق وضعیت بدن با تغییرات مختلف ضروری می باشند.

تنفس دارای مراحل مختلفی می باشد . اگر هریک از این مراحل در اثر جراحت، بیماری یا عوامل دیگر دچار اختلال شود در تنفس مشکل بوجود می آید.

آسیب ریوی شیمیایی

در تماس با گاز خردل احتمال آسیب دیدگی در تمام قسمتهای دستگاه تنفس وجود دارد لذا این آسیب می تواند چهره های مختلفی از علائم بیماری را از خود بروز بدهد. میزان آسیب در تماس با گاز خردل بستگی به علل مختلفی از جمله درجه حرارت هوا، غلظت گاز خردل استنشاق شده، مدت طمان قرار گرفتن در معرض گاز و همینطور تفاوتهای فردی و ژنتیک افراد دارد

هر چه درجه حرارت و رطوبت هوا بالاتر باشد و مدت زمان تماس با گاز خردل طولانی تر باشد میزان آسیب دیدگی بیشتر است.از طرف دیگر چه بسا دو فرد در یک زمان و در شرایط یکسان در معرض گاز خردل قرار گیرند ولی به لحاظ تفاوتهای فردی آنها میزان آسیب وارده متفاوت خواهد بود.کلیه مخاط پوشاننده دستگاه تنفس فوقانی و تختانی می توانند در معرض آسیب دیدگی قرار بگیرند. در قسمتهای فوقانی دستگاه تنفس، بینی و سینوسها می توانند

دچار مشکل شوند که در این حالت کاهش حس بویایی روی داده و به علت از کار افتادن مژکهای داخل این مجاری سینوزیتهای مکرر روی می دهد.در حنجره به علت آسیب دیدن سطوح مخاطی و طنابهای صوتی، گرفتگی صدا روی می دهد.در نای آسیب های ایجاد شده پس از ترمیم باعث تنگ شدن مجرا می شود. این نواحی ترمیم شده چون خاصیت ارتجاعی نای طبیعی را ندارند، باعث می گردند که عمل عبور هوا از داخل مجاری تنفسی به راحتی صورت نگیرد.

از طرف دیگر مخاط پوشاننده مجاری نیز ضخیم گردیده و باعث کاهش قطر داخلی مجاری تنفسی و در نتیجه اشکال در تنفس می گردند.در کیسه های هوایی نیز جدار ما بین کیسه ها ملتهب شده در نتیجه جدار کیسه های هوایی کلفت تر می شود. این عمل باعث افزایش ضخامت سطح پوشاننده کیسه ها شده در نتیجه تبادل گازها کاهش می یابد.از طرف دیگر در کلیه سطوح مخاطی آسیب دیده افزایش ترشح مخاط داریم که خود باعث چسبندگی و اختلال در عبور هوا از مجاری و سرفه می شود.

عوارض مزمن ایجاد شده که در بالا به آنها اشاره شد در الزاما به طور کامل و در همه افراد مواجهه یافته با گاز خردل دیده نمی شود به همین علت با تنوعی از بیماریهای مختلف و شدتهای متفاوت در این افراد مواجه می باشیم. این بیماریها شامل بیماریهای انسداد مزمن ریوی، برونشیت مزمن، فیبروز ریه، درجاتی از حساسیت ریه، برونشکتازی و تنگی در نای و نایژه های اصلی می باشند.

0 پسندیده شده
معصومه حیدری
از این نویسنده

بدون دیدگاه

جهت ارسال پیام و دیدگاه خود از طریق فرم زیر اقدام و موارد زیر را رعایت نمایید:
  • پر کردن موارد الزامی که با ستاره آبی مشخص شده است اجباری است.
  • در صورتی که سوالی را در بخش دیدگاه مطرح کرده باشید در اولین فرصت به آن پاسخ داده خواهد شد.