64

گواتر یا بزرگ شدن غده تیروئید

|
0 دیدگاه
hypothyroidism-treament-copy

بزرگ شدن غیرطبیعی غده تیروئید را اصطلاحاً گواتر گویند.

علائم و نشانه‌های گواتر:

اکثر موارد گواتر بدون علامت است. شایع‌ترین علائم همراه با گواتر عبارت‌اند از:

علائم مربوط به گلو مانند سرفه، گلو درد و گرفتگی صدا و گلو
بلع دشوار (دیسفاژی یا نارسایی بلع)
در موارد شدید مشکل تنفسی نیز رخ می‌دهد و صدا زیر و تیز می‌شود.
چنانچه  گواتر نشأت گرفته از یک بیماری‌ خاص باشد، علائم دیگری نیز بروز می‌یابد، که البته علائم مختص گواتر نیستند.

برای مثال پرکاری تیروئید با علائمی چون ناآرامی، تپش قلب، بیش فعالی، تعریق بیش از حد، حساسیت شدید به گرما، خستگی مزمن، افزایش اشتها، ریزش مو و کاهش وزن همراه است.

اما چنانچه گواتر پی‌آمد کم‌کاری تیروئید باشد، علائمی مانند کم‌طاقتی، یبوست، فراموشی، تغییر شخصیتی، ریزش مو و افزایش وزن بروز می‌یابد.

در کل، گواتر در بسیاری از موارد به جز تورم و بزرگ شدن غده تیروئید هیچ علامت یا نشانه دیگری ندارد.

علت بزرگ شدن غده تیروئید یا گواتر:

کمبود ید یکی از رایج‌ترین دلایل به وجود آمدن گواتر است. فعالیت اصلی غده تیروئید جمع کردن ید از خون به منظور تهیه هورمون تیروئید است.

بنابراین کمبود ید به کم‌کاری غده تیروئید می‌انجامد و در نتیجه غده هیپوفیز در مغز بیش از حد پایین بودن هورمون تیروئید را حس می‌کند و به تیروئید پیامی می‌فرستد که آن را در اصطلاح هورمون محرک تیروئید (TSH) گویند. همان گونه که از نام این هورمون مشخص است، TSH تولید هورمون تیروئید توسط غده تیروئید را تحریک می‌کند و منجر به بزرگ شدن آن می‌شود.

همان طور که اشاره شد بزرگ شدن غیرطبیعی غده تیروئید را گواتر گویند. بنابراین کمبود ید یکی از علل به وجود آمدن گواتر است.

التهاب تیروئید هاشیموتو یکی دیگر از علل شکل‌گیری گواتر است که رواج بیشتری دارد. در این عارضه خودایمنی غده تیروئید توسط سیستم ایمنی خود فرد تخریب می‌شود.

هر چه آسیب دیدگی غده بیشتر شود، توانایی آن در تولید هورمون تیروئید کمتر می‌شود. این بار نیز غده هیپوفیز پایین بودن میزان هورمون تیروئید را حس می‌کند و برای تحریک تیروئید TSH بیشتری ترشح می‌کند. غده تیروئید در اثر این تحریک بزرگتر می‌شود و گواتر بروز می‌یابد.

بیماری گریوز دیگر دلیل رایج گواتر است. در این حالت سیستم ایمنی بدن فرد غده پروتئینی به نام ایمونوگلوبین محرک تیروئید (TSI) تولید می‌کند. TSI نیز مانند TSH منجر به بزرگ شدن غده تیروئید و گواتر می‌شود.

البته TSI اثر دیگری نیز دارد و تیروئید را تحریک به تولید بیش از حد هورمون تیروئید می‌کند و پرکاری تیروئید رخ می‌دهد. در چنین شرایطی غده هیپوفیز به دلیل بالا بودن میزان هورمون تیروئید ترشح TSH را متوقف می‌کند.

بزرگ شدن غده تیروئید علی‌رغم پایین بودن میزان TSH همچنان ادامه می‌یابد و هورمون تیروئید آزاد می‌شود. بنابراین بیماری گریوز منجر به گواتر و پرکاری تیروئید می‌شود.

گواتر مولتی ندولر نیز دیگر دلیل بزرگ شدن غده تیروئید است. در بیماران مبتلا به این اختلال، درون غده گواتر یک یا چند ندول (گره) وجود دارد که باعث بزرگ شدن غده تیروئید می‌شود.

دلیل این نوع گواتر، برخلاف دیگر گواترهای اشاره شده، کاملاً شناخته شده نیست.

البته علاوه بر علل شایع فوق، دلایل متعدد دیگری با رواج کمتر نیز وجود دارد که بعضی از آنها در نقص‌های ژنتیکی ریشه دارد، شماری دیگر به آسیب دیدن یا عفونی بودن تیروئید مربوط می‌شود و بقیه نیز از وجود تومور، هر دو نوع بدخیم و خوش خیم یا غیرسرطانی، نشأت می‌گیرد.

عوارض گواتر:

گواتر کوچکی که از نظر زیبایی یا جسمی مشکل ایجاد نکند، مایه نگرانی نیست. اما گواتر بزرگ تنفس یا بلع را دشوار می‌سازد و باعث سرفه یا گرفتگی گلو می‌شود.

چنانچه گواتر پی‌آمد ابتلا به بیماری دیگری چون کم‌کاری یا پرکاری تیروئید باشد، با علائم گوناگونی چون خستگی مزمن، افزایش یا کاهش وزن ناخواسته، تحریک‌پذیری یا زودرنجی و اختلال‌های خواب همراه خواهد بود.

تشخیص گواتر:

گواتر معمولاً هنگام معاینه بالینی و با توجه به بزرگ شدن غده تیروئید تشخیص داده می‌شود. در هر حال وجود گواتر بیانگر ناهنجاری در غده تیروئید است، بنابراین تعیین علت گواتر بسیار مهم است.

در گام نخست آزمایش‌های مربوط به عملکرد تیروئید به منظور تعیین پرکاری یا کم‌کاری تیروئید انجام می‌شود. پزشک دستور انجام آزمایش‌های دیگر را با توجه به نتایج آزمایش‌های عملکرد تیروئید می‌دهد.

اگر تیروئید به صورت گسترده بزرگ شده باشد و غده نیز پرکار باشد، پزشک آزمایش‌هایی را جهت تشخیص بیماری گریوز انجام می‌دهد. اما اگر تیروئید کم کار باشد، احتمال ابتلا به التهاب تیروئید هاشیموتو ببیشتر است و باید آزمایش‌های خون بیشتری برای تایید این تشخیص انجام شود.

اسکن با ید رادیواکتیو، سونوگرافی تیروئید یا نمونه برداری از غده تیروئید با سوزن ظریف نیز از آزمایش‌های تشخیصی علت گواتر به شمار می‌آیند.

درمان بیماری گواتر:

درمان به علت گواتر بستگی دارد. اگر وجود گواتر به کمبود ید در رژیم غذایی مربوط باشد، بیمار در ابتدا مکمل خوراکی ید دریافت می‌کند. مصرف این مکمل باعث کوچک شدن گواتر می‌شود، اما غالباً این روش گواتر را کاملاً از بین نمی‌برد.

اگر علت گواتر، التهاب تیروئید هاشیموتو باشد و تیروئید کم‌کار باشد، بیمار باید قرص مکمل هورمون تیروئید را به صورت روزانه مصرف کند.

هر چند با مصرف این قرص میزان هورمون تیروئید به سطح طبیعی بازمی‌گردد، اما گواتر معمولاً به طور کامل از بین نمی‌رود. اگرچه گواتر کوچکتر می‌شود،

گاهی اوقات بافت همبند داخل غده آن‌قدر زیاد است که گواتر از حد مشخصی نمی‌تواند کوچکتر شود. بااین حال درمان با هورمون تیروئید معمولاً از بزرگتر شدن گواتر جلوگیری می‌کند.جراحی معمولاً درمان متداولی برای التهاب تیروئید نیست، اگرچه برای برخی بیماران روش مناسبی به شمار می‌رود.

اگر گواتر پی‌آمد پرکاری تیروئید باشد، درمان به علت این پرکاری بستگی خواهد داشت. درمان بعضی علل پرکاری تیروئید به از بین رفتن و ناپدید شدن گواتر می‌انجامد.

برای مثال درمان بیماری گریوز با ید رادیواکتیو معمولاً به کوچکتر شدن یا از بین رفتن گواتر منجر می‌شود.

در بسیاری از گواترها، مانند گواتر مولی ندولار، میزان هورمون تیروئید خون طبیعی است. چنین گواترهایی معمولاً پس از تشخیص صحیح به درمان خاصی نیاز ندارد.چنانچه درمان خاصی پیشنهاد نشود، پزشک به بیمار هشدار می‌دهد که در خطر ابتلا به بیماری کم‌کاری یا پرکاری تیروئید قرار دارد.

بااین حال اگر بزرگی تیروئید به تنهایی مشکل‌ساز باشد، برای مثال گواتر آن‌قدر بزرگ شود که مجرای عبور هوا مسدود شود، پزشک پیشنهاد می‌دهد تا گواتر طی عمل جراحی بیرون آورده شود.

گواتر هر علتی داشته باشد، بیمار باید پس از تشخیص نیز به طورمنظم، دست‌کم سالی یک بار، برای معاینه به پزشک مراجعه کند.

1 پسندیده شده
معصومه حیدری
از این نویسنده

بدون دیدگاه

جهت ارسال پیام و دیدگاه خود از طریق فرم زیر اقدام و موارد زیر را رعایت نمایید:
  • پر کردن موارد الزامی که با ستاره آبی مشخص شده است اجباری است.
  • در صورتی که سوالی را در بخش دیدگاه مطرح کرده باشید در اولین فرصت به آن پاسخ داده خواهد شد.