26

تأثیر روش تدریس مستقیم در پرورش و کاهش خلاقیت

|
0 دیدگاه
485555541

روش‌های تدریس در کیفیت یادگیری مؤثر است و انتخاب نوع تدریس توسط معلم اهمیت زیادی دارد. در این یادداشت نگاهی داریم به خصوصیات روش «تدریس مستقیم» و تأثیر آن بر بروز خلاقیت دانش‌آموزان.

تأثیر روش تدریس مستقیم در پرورش و کاهش خلاقیت

روش تدریس مستقیم اشاره به شکلی از تدریس دارد که ترکیبی است از توضیح یک مفهوم یا مهارت تازه به گروه بزرگی از دانش‌آموزان و واداشتن آنها به آزمون درک مطالب در تمرین تحت هدایت معلم یعنی به صورت تمرین کنترل‌شده و تشویق آنها برای ادامه تمرین.

روند تدریس به این صورت است که پیش از ارائه و توضیح مطالب جدید چارچوبی برای درس تهیه و فعالیت شاگردان جهت داده می‌شود. مطالب به این ترتیب بیان می‌شوند:

۱- فعالیت‌های سرآغازی که سرفصل‌های درس را مشخص می‌کنند و اگر پیش‌نیازی لازم باشد،توسط معلم عنوان می‌شود.

۲- بیان هدف درس.

۳- فراهم آوردن جهت‌های روشن و صریح درباره مطالبی که قرار است ارائه شود.

۴- صحبت با شاگردان درباره مطالبی که به کار خواهند رفت و فعالیت‌هایی که در خلال درس انجام خواهد شد.

۵- ارائه مرور اجمالی درس.

هنگامی که زمینه یادگیری فراهم شد، آموزش می‌تواند با ارائه مفهوم یا مهارت جدید آغاز شود. موفقیت شاگردان در یادگیری مطالب جدید در گرو تمامیت و کیفیت توضیح اول معلم است. معلم مؤثر در مقابل معلم نامؤثر وقت بیشتری صرف توضیح و نمایش مطالب جدید می‌کند.

ارائه مطالب به این روال مناسب است:

۱- ارائه مطالب به صورت گام‌های کوتاه به نحوی که در هر زمان بر یک نکته تسلط پیدا شود.

۲- فراهم آوردن مثال‌های بسیار و مختلف از مهارت‌ها و مفاهیم جدید.

۳- الگوسازی یا ارائه نمایش‌های نقلی درباره وظیفه یادگیری.

۴- اجتناب از انحراف از موضوع و پرداختن به موضوع.

۵-توضیح درباره نکات دشوار مطالب.

پس از توضیح، نوبت مباحثه می‌رسد که در آن معلم درک شاگردان از مفهوم یا مهارت جدید را کنترل می‌کند. اشتباهاتی که در اینجا معمول است، هنگامی پیش می‌آید که از شاگردان می‌پرسند مطالب را یاد گرفته‌اند یا اینکه آیا سؤالی دارند؟ اگر کسی پاسخ نداد یا تنها چند نفر از شاگردان پاسخ دادند، معلم با این تصور که همه شاگردان مطالب را به خوبی یادگرفته‌اند، تدریس را ادامه می‌دهد.

معلمان مؤثر نسبت به معلمان نامؤثر سؤالات بیشتری را مطرح می‌کنند که درک شاگردان را کنترل کنند. هنگام طرح سؤال باید اطمینان داشته باشند که همه شاگردان فرصت پاسخ می‌یابند نه فقط آنهایی که دستانشان را بلند می‌کنند یا صدای بلندتری دارند.

این کار را می‌توان با نوبت دادن به شاگردان طبق یک شکل منظم کنترل کرد. در صورت طرح سؤال یا تصحیح اشتباه می‌توان مطالب را تکرار کرد. به هیچ وجه به لحاظ رفتاری به شاگرد بازخورد مثبت و تشویق برای پاسخ نادرست داده نمی‌شود. بعد از ۹۰درصد درستی کار می‌توان وارد مرحله تمرین منظم مطالب شد.

گردش معلم در کلاس هنگام حل مسائل توسط شاگردان مفید است.تمرین در این روش قلب استراتژی است؛ تمرین منظم و پشت سر هم. شاگردان در حالی که معلم کنترل می‌کند، به طور مستقل در جای خود تمرین می‌کنند. طول مدت هر جلسه تمرین مهم است.

هر قدر فرد مهارتی را بیشتر به تمرین درآورد، زمان فراموشی آن به عقب می‌افتد. دوره‌های تمرین بهتر است که به لحاظ تعداد کمتر و طولانی باشد تا موجب یادگیری بهتر ‌شود. آغاز تمرین باید کنترل شود زیرا عملکرد نادرست در این مرحله مزاحم یادگیری است و باید باز خورد اصلاحی انجام شود.

مراحل تدریس مستقیم به طور کلی عبارتند از:

گام اول، جهت‌یابی: معلم محتوای درس را سامان می‌دهد، یادگیری‌های گذشته را مرور می‌کند، هدف‌های درس را سامان می‌دهد و روال انجام کار را برای درس سامان می‌دهد.

گام دوم، ارائه مطالب: معلم مفاهیم یا مهارت نو را توضیح داده یا نمایش می‌دهد، ارائه دیداری وظیفه را تدارک می‌بیند و درک مطالب را کنترل می‌کند.

گام سوم، تمرین ساختمند: معلم گروه را در ضمن نمونه‌های تمرین گام به گام و مشخص رهنمود می‌دهد. شاگردان به سؤالات پاسخ می‌دهند و معلم برای غلط‌ها بازخورد اصلاحی تهیه کرده و تمرین صحیح را تقویت می‌کند.

گام چهارم، تمرین رهنمودیافته: شاگردان به شکل نیمه‌مستقل تمرین می‌کنند. معلم در کلاس گردش می‌کند، تمرین شاگردان را کنترل می‌نماید و از طریق پاداش و نشانه‌های فوری بازخورد می‌دهد.

گام پنجم، تمرین مستقل: شاگردان در منزل یا در کلاس به‌ شکل مستقل تمرین می‌کنند. بازخورد به تأخیر می‌افتد. به این معنی که تمرینات در خانه انجام می‌شود و کنترل آن در کلاس درس.

مؤلفه‌های خلاقیت

برای اینکه بتوانیم بررسی کنیم که روش تدریس مستقیم بر خلاقیت کودکان و دانش‌آموزان چه تأثیری دارد، باید مؤلفه‌های خلاقیت را بشناسیم. از جمله این مؤلفه‌ها عبارتند از: مهارت سؤال‌پردازی، مهارت جستجوی ارتباطات و متغیرهای موضوعات، مهارت انتخاب و تصفیه اطلاعات براساس کارآمدی، مهارت مطالعات تطبیقی، مهارت شبیه‌سازی اطلاعات و الگوها.

با توجه به اینکه تمرینات زیادی در این روش انجام می‌شود، به‌خصوص در تمریناتی که دانش‌آموزان در خانه به صورت مستقل انجام می‌دهند، می‌توانند مؤلفه‌های خلاقیت را لحاظ کنند اما با توجه به محدود بودن مطالب و تأکید بر مطالعه زیاد یک سری مطالب خاص، بسیاری از مؤلفه‌های خلاقیت در این روش قابل تمرین نیستند.

به عنوان مثال جستجوی ارتباطات بین مطالب یا مهارت انتخاب و تصفیه اطلاعات بر اساس کارآمدی قابل تمرین نیست و تمامی مطالب ارائه شده باید به همان صورت تمرین شوند. تعداد زیاد دانش‌آموزان نیز مانع از نشان دادن توانایی‌های دانش‌آموزان است.

در واقع این روش تدریس برای علوم پایه و آموزش فرمول‌های دروسی مانند ریاضی مفید است اما برای دروس مفهومی مانند مطالب علوم انسانی بهتر است از روش‌های دیگر تدریس که شاگردان در آن فعال‌ترند استفاده شود.

روش تدریس مستقیم تکیه مستقیم بر توانایی‌های معلم دارد و نقش فعال را معلم دارد و از شاگردان بیشتر انتظار می‌رود که شنونده فعال باشند و از عهده تمرینات به خوبی برآیند. در این روش بیشتر مؤلفه‌های خلاقیت برای دانش‌آموزان قابل تمرین نیستند.

0 پسندیده شده
معصومه حیدری
از این نویسنده

بدون دیدگاه

جهت ارسال پیام و دیدگاه خود از طریق فرم زیر اقدام و موارد زیر را رعایت نمایید:
  • پر کردن موارد الزامی که با ستاره آبی مشخص شده است اجباری است.
  • در صورتی که سوالی را در بخش دیدگاه مطرح کرده باشید در اولین فرصت به آن پاسخ داده خواهد شد.