19

حافظه فعال کودکان و توانمندسازی شناختی

|
0 دیدگاه
174

حافظه­ فعال اساس یادگیری و یک مهارت شناختی پایه است که توان بالقوه­ ما را برای یادگیری تعیین می‌کند و حتی به نظر عده‌ای از متخصصان، اهمیت آن از بهره­‌ هوشی هم بیشتر است.

حافظه­ فعال

حافظه­ فعال مهم‌­ترین مؤلفه کارکردهای اجرایی است که در انجام تکالیف، یادگیری و کنش‌­های هوشی کودکان کمک می­‌کند. همچنین طیف گسترده‌­ای از توانایی‌­های شناختی، به‌خصوص درگیر شدن با تعارض و تداخل اطلاعات یا حواس­پرتی تحت تأثیر آن است. بنابراین توانایی‌­های شناختی پیشرفت تحصیلی کودکان را پیش‌بینی می‌کند.

این مفهوم­ به­ مهارت­‌های­ توجه، حل­ مسأله ­و کنترل­ تکانه ­مربوط است و شاخصی قوی برای تعیین میزان مــوفقیت تحصیلی و شغلی است. از آنجــا که حافظه­ فعال ضعیف با ضعــف در مهارت­‌های توجه ارتباط دارد، می‌­تواند موجب اختلال نقص توجه ـ بیش‌فعالی و دیگر مشکلات یادگیری شود. مؤسسه پژوهشی استنفورد میزان شیوع ناتوانی­‌های یادگیری را ۵ تا ۱۰ درصد دانش‌­آموزان مدرسه­‌ای گزارش­ کرده است.

البته اهمیت حافظه­ فعال در یادگیری، محدود به کودکان نیست و در هر تکلیف یادگیری و برای هر طیف سنی اهمیت دارد. همچنین حافظه­ فعال بر اجتماعی بودن کودکان نیز به دلیل نیاز به ذخیره و بازیابی اطلاعات محیط اطرافمان اثر می­‌گذارد.

ظرفیت حافظه فعال

ظرفیت حافظه­ فعال در طول دوران کودکی به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش می‌یابد و در هر بازه­ سنی تغییر مشخصی دارد. به طور کلی گستره­ حافظه از ۴ تا ۸ سالگی به سرعت افزایش می‌یابد و پس از آن تا حدود ۱۲ سالگی به تدریج رشد می‌کند. سپس در دوران بزرگسالی تا حدود ۲۰ سالگی به اوج رسیده و ثابت می‌ماند.

همچنین حافظه­ فعال برخلاف هوش، با سطح تحصیلات والدین و وضعیت اجتماعی – اقتصادی مرتبط نیست و کودکان صرف­ نظر از گذشته یا اثرات محیطی می‌توانند فرصتی برابر برای تقویت حافظه­ فعال در اختیار داشته باشند. بنابراین عملکرد حافظه­ فعال را می‌توان با تمرین‌های شناختی ارتقا داد.

بازتوانی شناختی

شناخت عبارت از توانایی توجه، دریافت و درک اطلاعات به منظور یکپارچه‌سازی و نگهداری آنها در راستای ارتباط مؤثر با محیط است. بنابراین بازتوانی شناختی[۳] مجموعه‌­ای از روش‌ها با راهبردهای مداخله‌­ای به منظور توانمندسازی افراد است و هدف آن کاهش نقایص شناختی است. در مجموع هدف از کاربرد بازتوانی شناختی و رفتاری افزایش توانایی کودک در پردازش و تفسیر اطلاعات و بهبود تمامی ابعاد زندگی است.

برنامه‌­های سنتی بازتوانی شناختی، به صورت فردی و گروهی توسط یک فرد آموزش‌دیده، با توجه به نیاز افراد در هر توانمندی شناختی ارائه می‌­شود. بسیاری از برنامه‌های سنتی بازتوانی شناختی نیازمند ارتباط رو در رو است و هزینه­‌های آن نیز گران است. در مقابل، تکنولوژی رایانه، پیشرفت‌های گسترده‌ای کرده است و این امکان را فراهم آورده که برنامه‌های تمرینی متمرکز بر رشد شناخت، برای کودکان از طریق رایانه ایجاد شود .

نقش بازی‌ها

با وجود آنکه مرز بین بازی و یادگیری همواره روشن نیست اما شواهد نیرومندی در تأیید ارتباط بین انواع گوناگون بازی و رشد ذهنی وجود دارد. دسترسی به وسایل بازی یکی از نیرومندترین پیش‌بینی‌کننده‌های رشد ذهنی حتی در دوره نوزادی است. از آنجا که فعالیت عمده دوران کودکی، بازی است، بدون تردید بازی می‌تواند یادگیری را تسهیل کند.

بازی‌ها می‌توانند مهارت‌های کلامی، مهارت‌های اجتماعی و آگاهی از احساسات و هیجانات را ارتقا بخشند، همچنین موجب خودپروری شوند و با ایجاد توانایی مرور ذهنی موقعیتی که در گذشته برای کودک اتفاق افتاده است، توانایی استفاده از اطلاعات پیچیده و سازمان دادن به آنها را در کودک ایجاد کنند.

توانمندی‌­های کودک می‌تواند از طریق بازی‌های هدفمند ارتقا یابد. بازی‌ها نه تنها بر رشد شناختی، بلکه بر رشد فیزیکی، رشد اجتماعی و رشد هیجانی کودکان نیز اثرگذار است. همچنین بازی‌ها علاوه بر سرگرمی یک ابزار عالی برای ایجاد سهولت و انگیزش در یادگیری هستند. بازی‌هایی مانند پازل، همتا کردن کلمات و اشکال و شطرنج در ارتقای حافظه فعال نقش دارند

 در تحقیقات بسیاری رابطه­ بین ارتقای انگیزش و فعالیت‌های شناختی با بازی‌های هدفمند بررسی شده است. . بازی‌های رایانه‌ای می‌توانند علاوه بر سرگرمی موجب یادگیری و یک ابزار عالی برای ایجاد سهولت و انگیزش در یادگیری باشند. به نظر می‌رسد که استفاده از بازی‌ها بهترین روش برای ترکیب کردن یادگیری معنادار و سرگرمی است .

در کشورمان نیز «نرم‌افزار تقویت حافظه فعال» توسط پژوهشگران به منظور ارائه تمرین‌های رایانه‌ای شناختی تولید شده است و در دسترس والدین قرار دارد. به مدارس و اولیا توصیه می‌شود که برنامه‌های تقویت حافظه فعال را در برنامه درسی کودکان طبق پایه تحصیلی بگنجانند و همچنین «نرم‌افزار تقویت حافظه فعال» را در برنامه اوقات فراغت دانش‌آموزان در مدارس قرار دهند.

این نرم‌افزار از چندین بخش تشکیل شده است. در یک بخش اعدادی مرتب می‌آیند و کودک باید اعداد را مشاهده و در ذهن خود نگه دارد و سپس در صفحه‌ای که نمایان می‌شود، روی اعدادی که به خاطر سپرده بود کلیک کند. اگر موفق شود به مرحله بالاتر می‌رود و اگر موفق نشود، مرحله (با اعدادی متفاوت) تکرار می‌شود.

در بخش دیگر باید به جواب جمع‌ها دقت کند و روی عدد جواب آن­ها  در صفحه جدید کلیک کند. در بخش دیگر شکل‌هایی ارائه شده و کودک باید اشکال را به ترتیب به خاطر سپرده و در صفحه بعدی، روی همان اشکال به ترتیبی که به خاطر سپرده کلیک کند تا به مرحله بعدی راه پیدا کند.

0 پسندیده شده
معصومه حیدری
از این نویسنده

بدون دیدگاه

جهت ارسال پیام و دیدگاه خود از طریق فرم زیر اقدام و موارد زیر را رعایت نمایید:
  • پر کردن موارد الزامی که با ستاره آبی مشخص شده است اجباری است.
  • در صورتی که سوالی را در بخش دیدگاه مطرح کرده باشید در اولین فرصت به آن پاسخ داده خواهد شد.