2069

علت کمبود سدیم در بدن چیست؟

|
0 دیدگاه

 وجود سدیم جهت عملکرد مناسب سیستم‌های بدن ضروری است. این مقاله به شما کمک خواهد تا از علل، علائم و درمان سطوح پایین سدیم خون اطلاع کسب نمایید.

علت کمبود سدیم در بدن چیست؟

انسان سدیم را به شکل کلرید سدیم مصرف می‌کند. نام علمی نمک معمولی، کلرید سدیم می‌باشد. وجود این عنصر قلیایی جهت حفظ حیات بسیار ضروری است، به طوریکه در مایعات خارج سلولی موجود می‌باشد.این عنصر همچنین در استخوان‌ها، بزاق، و آنزیم‌ها وجود دارد.

سدیم و یا «Na» کاتیون (یون مثبت) غالب در مایع خارج سلولی بوده و همراه با پتاسیم که یکی دیگر از کاتیون‌های مهم موجود در مایعات داخل سلولی است، همکاری می‌کند.

سدیم نقش مهمی در توزیع آب بدن ایفاء می‌کند. این عنصر به حفظ فشار خون و تعادل اسید و باز کمک می‌نماید. جهت تحریک انقباض عضلات وجود آن ضروری است، به طوریکه از عناصر و مؤلفه‌ی اصلی اعصاب به حساب می‌آید. کلسیم و دیگر مواد معدنی به سبب وجود سدیم، در فرم محلول نگه داشته می‌شوند.

سدیم همچنین موجب تحریک غدد آدرنال شده و به جلوگیری از گرمازدگی کمک می‌کند. سدیم همراه با کلرید و بی کربنات تعادل ذرات باردار الکتریکی در مایعات و بافت‌ها را حفظ می‌نماید.

منابع سدیم

سدیم در مواد غذایی که مصرف می‌کنیم، یافت می‌شود، منبع اصلی نمک طعام معمولی که به عنوان چاشنی انواع غذا مورد استفاده قرار می‌دهیم، همین سدیم می‌باشد. دیگر منابع غذایی سدیم، سس سویا، خیار شور، زیتون، و ساورکراوت (sauerkraut) (کلم پیچ خرد کرده که نمک می‌زنند و در آب خود می‌جوشانند) می‌باشند.

شما حتی نمک را از گوشت شور، ماهی، تنقلات شور، عصاره آبگوشت، پنیر فرآوری شده، سوپ فوری، و رشته فرنگی، و غیره بدست می‌آورید. از میان گروه مواد غذایی طبیعی، سبزیجاتی مانند ساقه خشک شده‌ی نیلوفر آبی، سبزیجات برگ‌دار، بنشن، و حبوبات مواد غذایی سرشار از سدیم می‌باشند.

این ماده‌ی معدنی همچنین در صدف، هویج، چغندر، کرفس، شیر، آرتیشو، گوشت گاو خشک شده، مغز، کلیه یا قلوه، و بیکن نیز وجود دارد.

موارد مصرف سدیم

عضلات و اعصاب زمانی وظایف خود را به خوبی انجام می‌دهند که مقادیر کافی سدیم را از طریق خوراک روزانه دریافت نمایند.با کمک سدیم، بدن فشار خون و میزان خون را کنترل می‌کند.این ماده‌ی معدنی به دلیل داشتن ویژگی حفظ آب در بافت‌های بدن، در درمان اسهال، گرفتگی عضلانی، کم آبی بدن و تب بکار می‌رود.

سدیم به انتقال عصبی و انقباض عضلات که شامل ضربان و تپش قلب می‌شود، کمک می‌کنداین ماده، تعادل یونهای مثبت و منفی را در بافت‌ها و مایعات بدن حفظ می‌نماید.

 نقش سدیم در بدن

۱-در جلوگیری از ناتوانی در گرما و آفتاب زدگی مؤثر است.

۲-عمل اعصاب و عضلات را تقویت میکند, در منقبض شدن عضلات مؤثر است.

۳-آب بدن را تنظیم می کند، در نتیجه با افزایش یا کاهش مصرف آب ، بدن دچار تورم یا خشکی نمی شود.

۴-به هدایت امواج عصبی کمک می کند.

۵-با وجود سدیم میزان ثبات اسیدی – بازی بدن حفظ می شود یا به عبارتی سدیم در تنظیم PH بدن مؤثر است.

۶-یک نقش جالب سدیم این است که موجب جذب بهتر قندهای ساده و اسیدهای آمینه که اجزاء تشکیل دهنده مواد نشاسته ای و پروتئین ها هستند، می شود.

۷-سدیم در شیره های گوارشی که موجب هضم غذا می شوند، وجود دارد .

۸-سدیم در استخوان ها نیز موجود است.

 میزان نیاز به سدیم

 روزانه ۲۰۰ میلی گرم سدیم، حداقل نیاز یک فرد بالغ را برآورده می کند. معمولاً افراد خیلی بیشترازاین میزان و به طور متوسط ۷ تا ۱۱ گرم در روز ، نمک مصرف می کنند که از این طریق ۴ گرم سدیم روزانه دریافت می شود.مهمترین منبع دریافت سدیم، نمک است، ولی به طور طبیعی در بعضی از مواد غذایی مثل گوشت ها و سبزیجات نیزموجود است.

 غذاهای آماده و کنسرو شده، مقدار زیادی نمک دارند. از اینرو به افراد دچار فشار خون بالا توصیه می شود، مواد غذایی کنسرو و فرآیند شده را مصرف نکنند.

 نقش سدیم در گرفتگی عضلات

 برخی عقیده دارند که نیازی به این‌کار نیست. شاید برای بعضی این موضوع صدق پیدا کند. ولی بدن هر شخص با شخص دیگر فرق می‌کند.به‌همین خاطر فرد می‌بایست کاری را انجام دهد که برایش کارائی دارد. من به شخصه پی برده‌ام که بدنم آب را در خود نگه می‌دارد. بنابراین من باید سدیم را کاهش بدهم.

زمانی‌که قصد کاهش سدیم را دارید می‌بایست خیلی مراقب باشید. چون احتمال بروز یک‌سری مشکلات که شایع‌ترین آنها گرفتگی عضلانی است وجود دارد. اولین چیزی‌که اکثریت مواقع برای گرفتگی عضله توصیه می‌کنند اضافه‌کردن پتاسیم است. اما در این مورد این بدترین کاری است که می‌شود انجام داد می‌پرسید چرا؟

یکی از اصلی‌ترین کارهای سدیم و پتاسیم تنظیم مایعات درون بدن است. البته سدیم و پتاسیم دارای عملکرد دیگری نیز در بدن هستند. اما بحث ما در ارتباط با تأثیرات کاهش سدیم بر روی بدن است. پتاسیم که از آن به‌عنوان الکترولیت نیز نام می‌برند. در درون سلول حضور دارد و سدیم نیز در مایع بیرون سلول قرار دارد.

سلول‌های داخل بدن چندین وظیفه دارند که از جمله می‌توان به ارسال پیام‌های عصبی، انقباض عضلانی عملکرد قلب و… نام برد. مایعات داخل سلولی به تداوم بقاء بدن کمک می‌کنند. نسبت دقیق سدیم به پتاسیم در داخل و خارج سلول‌ها جزء یکی از موارد حیاتی است که بدن به آن وابستگی شدید دارد.

وقتی سطح سدیم و پتاسیم کاهش یابد چه اتفاقی می‌افتد؟ از علائم کاهش پتاسیم می‌توان به خستگی، ضعف عضلانی و گرفتگی عضلانی و فلج روده‌ها که نهایتاً منجر به تجمع گاز و نفخ و درد شکم اشاره کرد.برخی از علائم کمبود سدیم می‌توان به سردرد، بی‌خوابی، استفراغ، گرفتگی عضلانی، خستگی، گیجی و… اشاره کرد.

همان‌طور که ملاحظه کردید علائم کمبود سدیم و کمبود پتاسیم خیلی شبیه به هم هستند و به همین خاطر هست که افراد دچار سردرگمی در خصوص افزایش هر یک از این دو می‌شوند. زمانی‌که فرد دچار گرفتگی عضله می‌شود. به‌صورت اتوماتیک‌وار فکر می‌کند که نیاز به پتانسیم دارد.

در صورتی‌که شاید نیاز به افزایش سدیم دریافتی و یا کاهش پتاسیم دریافتی داشته باشد.زمانی‌که سدیم را از برنامه غذائی کم می‌کنید و دچار گرفتگی عضله می‌شوید. نیازی به مصرف پتاسیم بیشتر ندارید. چون مشکل‌تان بر هم خوردن بالانس پتاسیم به سدیم است و اصل مشکل‌تان در عدم دریافت کافی سدیم است.

در این شرایط میزان مصرف آب‌تان خیلی بالا است بدن هم آب را در خود نگه نمی‌دارد.وقتی در حال تمرین هستید بدن آب و سدیم بیشتری را از طریق تعریق از دست می‌دهد و در این دوران در رژیم غذای‌تان سیب‌زمینی که یک منبع غنی از پتاسیم است نیز به‌وفور وجود دارد.

در ضمن مولتی‌ویتامین‌هایتان نیز حاوی پتاسیم هستند. این‌طور است که سطح سدیم کاهش قابل ملاحظه‌ای کرده و از سوی دیگر سطح پتاسیم خیلی بالا رفته بهترین راه به منظور برقراری توازن در کاهش پتاسیم دریافتی است.با جابه‌جا کردن یک در میان سیب‌زمینی با برنج در وعده‌های غذائی می‌توانید تا حدودی از میزان پتاسیم دریافتی از طریق رژیم‌غذائی بکاهید.

این کار امری بسیار حیاتی به شمار می‌آید. در آخرین مسابقه‌ای که حضور داشتم در آخرین مسابقه‌ام دو نفر از شرکت‌کنندگان کنار رفتند.

که اولی قبل از پیش‌داوری به‌وسیله آمبولانس به بیمارستان انتقال یافت و دومی نیز در اواسط پیش‌داوری به‌دلیل گرفتگی شدید عضلانی مجبور به کناره‌گیری شد. من به شخصه از همان اولین مسابقه‌ام به اهمیت نسبت سدیم به پتاسیم پی بردم.

خوشبختانه این شرایط برای من در دوران آماده‌سازی برای شرکت در مسابقه پیش آمد در آن دوران گرفتگی رنج می‌بردم و مربی‌ام به من توصیه کرد که باید موز بخورم. وقتی در خصوص مشکلم با متخصص تغذیه‌ام مشورت کردم او به من در ارتباط با خطرات پتاسیم بیش از حد نکاتی را گوشزد کرد.

در بیشتر مواقع در مورد خطرات سدیم بیش از حد چیزهائی می‌شنویم. اما در خصوص پتاسیم بیش از حد چطور. همین امر موجب کنجکاوی من گردید و به همین خاطر درصدد جمع‌آوری اطلاعات بیشتر در این ارتباط برآمدم.مسمومیت ناشی از پتاسیم که از آن به‌عنوان (hyperkal lemia) نیز نام می‌برند.

در صورتی بروز می‌کند که سطح پلاسمای یون‌های پتاسیم بیش از حد بالا برود. این مشکل در افراد مسن بیشتر مشاهده می‌شود. در اکثر آدم‌های سالم بدن سطح پتاسیم را از طریق سلول‌های گوناگون و هم‌چنین یک‌سری از ارگان‌های تنظیم می‌کند و کلیه‌ها و در آخر استفراغ جزء این موارد به شمار می‌آیند.

 حذف نمک, خطری جدی برای بدن

مصرف زیاد سدیم و عوارض نامطلوب ناشی از آن یکی از مسائلی است که افراد را به مصرف کمتر سدیم متوجه می‌کند. نخستین عارضه‌ای که از مصرف زیاد سدیم بر‌جا می‌ماند، فشار خون است و فشار خون بالا از عوامل مؤثر در ابتلا به بیماری‌های قلبی، کلیوی و سکته است.سدیم یک ماده معدنی حیاتی در حفظ سلامت بدن است.

بدون سدیم اعصاب و ماهیچه‌ها عملکرد مطلوبی نداشته و جذب مواد معدنی با اخلال روبه‌رو می‌شود. علاوه بر این‌که بدون سدیم بدن قادر نخواهد بود آب مورد نیاز و تعادل مواد معدنی خود را حفظ کند.

سدیم در واقع مانند یک فشارسنج عمل کرده و در سیستم فشار بدن و برخی دیگر از فعالیت‌های حیاتی مانند تنظیم فشار خون، تعادل مایعات بدن، بهبود انقباضات ماهیچه‌ای و انتقالات عصبی، تحریک انقباضات ماهیچه‌ای به عنوان یک مؤلفه حیاتی از اعصاب، نگهداشتن کلسیم و سایر مواد معدنی به‌صورت محلول در آب و تحریک غده آدرنال نقش مؤثری را ایفا می‌کند.

دکتر مجید کلاهدوزان پزشک و کارشناس تغذیه در رابطه با نقش سدیم می‌گوید: «سدیم از الکترولیت‌های اصلی خارج سلولی است (الکترولیت‌ها در حفظ تعادل اسمزی و تعادل اسید و باز نقش اساسی دارند، الکترولیت به موادی گفته می‌شود که در آب به یون‌های باردار تجزیه می‌شوند.)

علائم کمبود سدیم

این علائم احساس ضعف، بی تفاوتی، تهوع، و گرفتگی عضلات دست و پا را شامل می‌شود. فرد ممکن است دچار کشیدگی عضلانی و تشنج گردد. این کمبود، در موارد بسیار نادر، ممکن است به علت فشار خون بسیار پایین به شوک منجر شود.

به این دلیل که مغز به ویژه نسبت به سدیم حساس می‌باشد، علائم دیگر آن شامل موارد عصبی مانند گیجی، کندی، از دست دادن حرکت بازتابی، تشنج، و یا حتی کما و مرگ می‌باشد. افراد مسن‌تر احتمال آنکه دچار علائم شدید شوند، در آنها بیشتر است.

درمان

تنها با اضافه کردن یک قاشق مربا خوری نمک به ظرف غذا نمی‌توان به افزایش سطوح سدیم خون کمکی کرد. ضرورت دارد که پزشک علت دقیق کمبود این ماده‌ی معدنی را مورد شناسایی قرار دهد. چنانچه علت آن، نارسایی کلیه، نارسایی قلبی، و یا SIADH باشد، پزشک بر طبق آن دوره‌ی درمانی خاصی را در نظر خواهد گرفت.

درمان کمبود سدیم شامل تزریق محلول نمک داخل وریدی، محدود ساختن آب مصرفی، و تجویز داروهای ادرار آور و یا دیورتیک می‌شود. فردی که دچار کمبود سدیم است، تحت نظارت قرار می‌گیرد به این دلیل که برقراری سریع تعادل ممکن است به نارسایی قلبی منجر شود.

کمبود سدیم معمولاً در دوندگان ماراتن و یا دوندگان و ورزشکارانی که ورزش‌های استقامتی انجام می‌دهند دیده می‌شود.

به این دلیل که در حین دویدن به طور مداوم آب می‌نوشند، سطح مایعات بدن آنها بالا رفته و منجر به رقیق شدن سدیم می‌گردد. این وضعیت همچنین مسمومیت آب نامیده می‌شود. بنابراین، به این افراد توصیه به نوشیدن نوشیدنی‌های ورزشی، ژل‌های ورزشی، یا سایر مکمل‌های جایگزین الکترولیت می‌شود.

3 پسندیده شده
معصومه حیدری
از این نویسنده

بدون دیدگاه

جهت ارسال پیام و دیدگاه خود از طریق فرم زیر اقدام و موارد زیر را رعایت نمایید:
  • پر کردن موارد الزامی که با ستاره آبی مشخص شده است اجباری است.
  • در صورتی که سوالی را در بخش دیدگاه مطرح کرده باشید در اولین فرصت به آن پاسخ داده خواهد شد.