438

کاهش پلاکت خون: علل، علایم و درمان

|
0 دیدگاه

کاهش پلاکت خون یک اختلال خونی است که فهرستی طولانی از دلایل می‌توانند موجب بروز آن شوند.

کاهش پلاکت خون: علل، علایم و درمان

این عارضه که به نام ترومبوسیتوپنی نیز شناخته می‌شود، همیشه یک مشکل جدی محسوب نمی‌شود. در هر حال این اختلال در برخی موارد می‌تواند خطرناک باشد. درمان‌های مربوط به کاهش پلاکت‌های خون درمان دلایل نهفته در پشت ایجاد این وضعیت را هدف قرار می‌دهند.

کاهش پلاکت خون یک اختلال خونی است که فهرستی طولانی از دلایل می‌توانند موجب بروز آن شوند.این عارضه که به نام ترومبوسیتوپنی / thrombocytopenia نیز شناخته می‌شود، همیشه یک مشکل جدی محسوب نمی‌شود. در هر حال این اختلال در برخی موارد می‌تواند خطرناک باشد.

درمان‌های مربوط به کاهش پلاکت‌های خون درمان دلایل نهفته در پشت ایجاد این وضعیت را هدف قرار می‌دهند.

پلاکت چیست؟

پلاکت‌ها بافت‌های آسیب دیده را ترمیم می‌کنند. آنها بخشی از سیستم لخته شدن خون هستند، که به توقف خونریزی کمک می‌کند. نام علمی این عملکرد هموستاز است.پلاکت‌ها بخشی از خون هستند، که از مایع مبتنی بر آب و سلول‌ ساخته شده‌ است. این سلول‌ها شامل گلبول‌های قرمز خون هستند که اکسیژن را حمل می‌کنند.

پلاکت‌ها با چشم غیر مسلح غیر قابل رویت هستند. آنها ذراتی در ابعاد بسیار کوچک به اندازة ۱ تا ۲ میکرومتر طول – یک میلیونیم متر هستند.

پلاکت‌ها چگونه مانع خونریزی می‌شوند؟

پلاکت‌ها جزء مرکزی فرآیند پیشگیری از نشت خون در دیوارة رگ‌های آسیب دیده محسوب می‌شوند.

وقتی دیوارة رگ‌های خونی دچار آسیب می‌شود، ماده‌ای ایجاد می‌گردد که پلاکت‌ها را فعال می‌کند. پلاکت‌های فعال شده محرک اتفاقاتی می‌شوند که به ایجاد پلاکت‌های بیشتر و تشکیل لخته‌ای برای مسدود کردن نشتی ایجاد شده در رگ منجر می‌شود.

پلاکت‌های فعال شده همچنین پروتئین‌های چسبنده‌ای را آزاد می‌کنند که به تشکیل لخته کمک می‌کنند. پروتئینی به نام فیبرین شبکه‌ای را تشکیل می‌دهد که درزگیرهای لخته را کنار هم نگه می‌دارد.

شمارش پلاکت چیست؟

شمارش پلاکت یک مقیاس آزمایشگاهی برای اندازه‌گیری چگالی پلاکت‌ها در خون است. در حالت نرمال در هر میکرولیتر از خون بین ۱۴۰۰۰۰ تا ۴۵۰۰۰۰ پلاکت وجود دارد. وقتی تعداد پلاکت‌ها پایین باشد، این چگالی کاهش پیدا می‌کند.تعداد پلاکت‌ها به طور طبیعی در دورة عادت ماهانه کمی تغییر می‌کند. تعداد پلاکت‌ در دورة انتهایی بارداری می‌تواند افت کند.

وقتی تعداد پلاکت دچار افت شدید شود، خطر خونریزی افزایش پیدا می‌کند:

– اگر تعداد پلاکت‌ها بین ۲۰۰۰۰ تا ۵۰۰۰۰ در هر میکرولیتر باشد، ریسک خونریزی در هنگام جراحت بالا می‌رود
– خونریزی می‌تواند حتی بدون جراحت نیز اتفاق بیفتد، وقتی که تعداد پلاکت به پایین‌تر از ۲۰۰۰۰ پلاکت در هر میکرولیتر افت کند
– خونریزی خودبه‌خودی می‌تواند شدید و تهدیدگر حیات باشد اگر تعداد پلاکت‌ها به زیر ۵۰۰۰ پلاکت در هیر میکرولیتر برسد

ITP چیست؟

ITP شکل خلاصة وضعیتی به نام کاهش پلاکت پورپورای ناشناخته / idiopathic thrombocytopenic purpura است:
– ایدیوپاتیک به معنی ناشناخته بودن علت است
– ترومبوسیتوپنی به معنی کاهش پلاکت است
– پورپورا، راش پوستی ناشی از خونریزی است
ITP همچنین به عنوان ترومبوسیتوپنی ایمنی شناخته می‌شود. این وضعیت هنگامی به وجود می‌آید که سیستم ایمنی به دلایل نامعلوم به پلاکت‌ها حمله‌ور می‌شود. در کودکان این وضعیت اغلب در پی عفونت ایجاد می‌گردد.
ITP وضعیت نادری است. وقتی لخته شدن داخلی خون بروز می‌کند سبب مصرف بیشتر پلاکت‌ها می‌شود.

داروها و موادی که می‌توانند باعث کاهش پلاکت شوند

برخی از داروها و مواد سمی، مصرف زیاد الکل و حتی نوشابه‌های دارای کینین نظیر آب تونیک می‌توانند باعث کاهش میزان پلاکت شوند. کینین همچنین در شکل قرص برای کرامپ‌های پا در داروخانه‌ها یافت می‌شود.

کاهش تعداد پلاکت بر اثر مواد نام برده را می‌توان با کنار گذاشتن علت برطرف کرد. اگر علت کاهش پلاکت دارو باشد باید نسبت به قطع مصرف دارو یا تغییر آن اقدام کرد.سمومی که می‌توانند باعث ترومبوسیتوپنی شوند شامل انواع آفت‌کُش، آرسنیک و بنزن هستند.

فهرست زیر شامل داروهای ضد پلاکت یا داروهای ضد لخته است ک تعداد پلاکت را کاهش می‌دهند:

– مهارکننده‌های گیلکوپروتئین IIb /IIIa – ابسیکسیمب، اپتیفیباتید، و تیروفیبان
– هپارین
داروهای غیر نسخه‌ای که می‌توانند سبب کاهش تعداد پلاکت‌ها شوند عبارتند از:
– استامینوفن
– ایبوپروفن
– ناپروکسن
داروهای نسخه‌ای که می‌توانند سبب ترومبوسیتوپنی شوند عبارتند از:
– امیودارون
– آمپی‌سیلین و انواع آنتی‌بیوتیک‌ها
– سایمتدین
– پیپراسیلین
– داروهای ضد تشنج نظیر کاربامازپین
– سولفونامیدها – برای مثال، تریمتوپریم – سولفامتوکسازول
– وانکومایسین

اختلالات پزشکی که می‌توانند باعث کاهش پلاکت شوند

کاهش تعداد پلاکت‌ها دلایل پزشکی متعددی دارد. دو علت اصلی در این زمینه هست: کاهش تولید پلاکت‌ها یا افزایش درهم‌شکستن یا تجزیة پلاکت‌ها.

پلاکت‌ها همچنین ممکن است به تعداد زیاد در یکی از دستگاه‌های درون شکم به نام طحال به دام بیفتند. این وضعیت می‌تواند در برخی از مواقع که طحال بزرگ‌تر از اندازة نرمال است بروز کند. این وضعیت می‌تواند بر مبنای دلایل مختلفی ایجاد شود.پلاکت‌ها در مغز استخوان تولید شده و در فاصلة ۷ تا ۱۰ روز پیش از نابود شدن وارد جریان خون می‌شوند.

داروها و دیگر علل فهرست شده در بالا می‌توانند تولید پلاکت‌ها را در مغز استخوان کاهش دهند. دیگر دلایل مؤثر بر تولید پلاکت‌ها عبارتند از:

– لوسمی و دیگر سرطان‌ها که می‌توانند در مغز استخوان جایگیر شوند و بنابراین تعداد کمتری پلاکت تولید می‌شود
– برخی از انواع اختلالات خونی به نام آنمی
– عفونت‌های ویروسی شامل HIV و هپاتیت C
– سپسیس
– سندرم اختلال تنفسی شدید

همچنین امکان از بین رفتن پلاکت‌ها در مقادیر کم در بخش‌های پایانی بارداری وجود دارد. این وضعیت معمولاً به اندازة کافی خفیف است و نیازی به درمان ندارد و به مرور زمان تعداد پلاکت‌ها به حالت نرمال برمی‌گردند.

علایم، تشخیص و درمان

علایم کاهش تعداد پلاکت‌ها فقط زمانی بروز می‌کند که این کاهش به مقدار قابل توجهی بوده باشد. کاهش جزئی تعداد پلاکت‌ها ممکن است هیچ علامتی به دنبال نداشته باشد.اگر کاهش تعداد پلاکت‌ها به قدری باشد که سبب خونریزی خودبه خودی شود، نشانه‌های زیر امکان بروز دارند:

– ذرات ریز خون به نام پتشی که به صورت نقاط قرمز تیره بر پوست ظاهر می‌شوند
– مجموع پتشی‌های متعدد حالت راش کبودرنگی ایجاد می‌کنند که پورپورا نامیده می‌شود.
ITP همچنین می‌تواند منجر به خونریزی بی‌دلیل لثه یا بینی یا مشاهدة خون در ادرار و مدفوع شود. تعداد پلاکت‌ها در این موارد ITP‌ کمتر از ۲۰۰۰۰ پلاکت در هیر میکرولیتر از خون است.

تشخیص

برای تشخیص پزشک، سؤال و معاینه می‌کند. سؤالات می‌تواند در مورد علایم، سابقة خانوادگی و مصرف دارو باشد. معاینه برای مشاهدة کبودی و راش‌های پوستی انجام می‌شود.
آزمایش خون برای اندازه‌گیری چگالی پلاکت‌ها، تشخیص را تأیید می‌کند. دیگر اندازه‌های خونی همزمان تست می‌شود.
برخی از افراد ممکن است نیازمند دادن نمونة مغز استخوان باشند. این موضوع نیاز به گرفتن خون از مغز استخوان دارد. این عمل بیوپسیمغز استخوان نامیده می‌شود.
تشخیص ITP پس از آنکه دیگر انواع و علل کاهش پلاکت از تشخیص خارج می‌شوند، انجام می‌گیرد.

درمان

اگر کاهش تعداد پلاکت زیاد نباشد و نشانگانی نیز در بیمار وجود نداشته باشد، ممکن است وضعیت به حال خود گذاشته شود و درمانی انجام نگیرد.

برای مواردی که کاهش تعداد پلاکت‌ها به میزان نگران کننده‌ای می‌رسد، دلیل پشت این عارضه باید مورد درمان قرار گیرد. طیف دلایل محتمل گسترده است. درمان ممکن است در حالت تجویز یک دارو خاتمه یابد یا به درمان دلایل پزشکی نهفته در وضعیت برسد.

برای موارد ITP درمان می‌تواند شامل تجویز دارو و سرکوب سیستم ایمنی باشد. یکی از داروهای مورد استفاده در این مورد کورتیکوستروئیدی به نام پردنیزون است.

مواردی از ITP که در طول یک سال درمان جواب نمی‌دهند ممکن است با عمل جراحی برای برداشتن طحال مورد درمان قرار گیرند. در موارد اورژانس درمان از طریق انتقال (تزریق) پلاکت انجام می‌شود.

• مارکوس مک‌گیل، دکتر سوزان فالک
• ترجمة هستی فراست‌فر

0 پسندیده شده
معصومه حیدری
از این نویسنده

بدون دیدگاه

جهت ارسال پیام و دیدگاه خود از طریق فرم زیر اقدام و موارد زیر را رعایت نمایید:
  • پر کردن موارد الزامی که با ستاره آبی مشخص شده است اجباری است.
  • در صورتی که سوالی را در بخش دیدگاه مطرح کرده باشید در اولین فرصت به آن پاسخ داده خواهد شد.