466

سوء جذب: علائم و علت

|
0 دیدگاه

اصطلاح بالینی “سوء جذب” به معنی نقص در هضم و جذب مواد مغذی و عفونت‌هایی است که در دستگاه گوارش بروز می‌کند.

سوء جذب: علائم و علت

در این حالت، هضم یا جذب یک واحد از مواد مغذی ممکن است مختل شود، همانطور که در “عدم تحمل لاکتوز” به دلیل کمبود لاکتوز اتفاق می‌افتد. هنگامی که یک اختلال  مانند بیماری “سلیاک” یا بیماری “کرون” روده‌ها را درگیر می‌سازد، جذب تقریبا” تمام مواد مغذی دچار اختلال می‌گردد.

اگرچه علایم بارزی مانند اسهال و کاهش وزن، شایع است، اما علل خاص سوء جذب معمولا” بر اساس ارزیابی‌های فیزیولوژیک تعیین می‌شود. درمان سوء جذب در اغلب موارد به تعیین علت قطعی آن بستگی دارد.

توجه:

بیماری “سوء جذب” به معنای ناتوانی بدن در جذب مواد مغذی از مواد غذایی است.

علت‌های سوء جذب

 بسیاری از بیماری‌ها می‌توانند باعث سوء جذب شوند. دراغلب موارد سوء جذب شامل مشکل جذب قندهای خاص، چربی، پروتئین و یا ویتامین‌ها می‌باشد. این عارضه می‌تواند شامل مشکل کلی جذب مواد غذایی نیز باشد.

برخی از علل سوء جذب عبارتند از:

بیماری ایدز (اچ آی وی)
انسداد مجرای صفراوی
بیماری سلیاک
برخی از داروها (کلستیرامین، تتراسایکلین، برخی آنتی اسیدها، برخی از داروهای مورد استفاده در درمان چاقی، کلشی سین، آکاربوز، فنی توئین)
انواع خاصی از سرطان (لنفوم، سرطان لوزالمعده، گاسترینوما)
برخی از انواع جراحی (گاسترکتومی با گاستروژوستومی، درمان‌های جراحی برای چاقی مفرط، برداشتن کامل ایلئوم یا بخشی از آن)
کلستاز
بیماری‌های مزمن کبدی
عدم تحمل پروتئین شیر گاو
بیماری کرون
آسیب ناشی از پرتو درمانی
عفونت انگلی، از جمله ژیاردیا لامبلیا
عدم تحمل پروتئین شیر سویا
بیماری ویپل

دلایل سوء جذب ویتامین B12  عبارتند از:

کم خونی شدید
رزکسیون روده (روده برداری)
عفونت ناشی از کرم نواری (مانند دیفیلوبوتریوم لاتوم)

علائم و نشانه‌ها

نفخ، دل پیچه و گاز روده
مدفوع حجیم
اسهال مزمن (ممکن است همراه با سوء جذب ویتامین رخ ندهد)
اختلال رشد
مدفوع چرب (استئاتوره)
تحلیل رفتن عضلات
کاهش وزن

توجه:

سوء جذب می‌تواند بر رشد و نمو بدن تاثیر منفی بگذارد. همچنین می‌تواند منجر به برخی از بیماری‌ها شود.

تست‌ها و آزمایشات لازم

 آزمایش‌هایی که ممکن است توسط پزشک یا پرستار شما انجام شود، عبارتند از:

آزمایش خون و ادرار
سی تی اسکن شکم
آزمایش تنفس هیدروژن
تست شیلینگ برای کمبود ویتامین B12
تست تحریک سکرتین
بیوپسی از روده کوچک
کشت مدفوع یا کشت نمونه‌های روده کوچک
تست چربی مدفوع
عکس‌برداری اشعه X از روده کوچک و یا سایر آزمایشات تصویربرداری

توجه:

سوء جذب طولانی مدت می‌تواند ناشی از موارد زیر باشد:

۱- کم خونی

۲ – سنگ‌های صفراوی

۳ – سنگ کلیه

۴ – پوکی استخوان و بیماری استخوان

۵ – سوء تغذیه و کمبود ویتامین
سایر آزمایشات

انواع آزمایش‌هایی که برای سوءجذب انجام می‌شوند، عبارتنداز:

تست‌ سوء جذب چربی

معمولا” این اولین آزمونی است که انجام می‌شود، زیرا بسیاری از بیماری‌ها منجر به سوء جذب چربی می‌شود.

در اندازه‌گیری کمیتی جذب چربی، غالبا” نمونه‌های مدفوع چرب، طی ۷۲ ساعت جمع آوری می‌شود و به عنوان معیار استاندارد در نظر گرفته می‌شود.

آزمون کیفی شامل آزمون استئاتوریک اسیدی و رنگ آمیزی مدفوع با سودان III می‌باشد، اما این آزمایشات کمتر قابل اعتماد است.

“رامان” و همکارانش نشان دادند که انجام یک آزمون بالینی نوین با استفاده از سطح سرم پالمیتات رتینیل برای شناسایی موارد وخیم سوء جذب چربی ممکن است نسبت به آزمون مدفوع چرب ۷۲ ساعته مفیدتر باشد.

تجویز مصرف مقدار نرمال (۸۰-۱۰۰ گرم / D) از چربی قبل و در طول زمان جمع آوری نمونه برای بیمار اعمال می‌شود. بر اساس این مقدار مصرف، دفع مدفوع چرب در افراد سالم باید کمتر از ۷ گرم / D باشد.

 آزمون D گزیلوز

اگر نتایج نمونه جمع آوری شده ۷۲ ساعته برای مدفوع چرب، نشان دهنده سوء جذب چربی باشد، آزمون D گزیلوز برای اثبات یکپارچگی مخاط روده انجام خواهد شد.
انتشار آسان در قسمت پروگزیمال روده دردرجه اول D گزیلوز را جذب می‌کند.

تقریبا” نیمی از D-گزیلوز جذب شده بدون انجام سوخت وساز از طریق ادرار دفع می‌شود، اگر جذب D-گزیلوز با توجه به هر یک از عوامل مربوط به مجرا (به عنوان مثال، رشد بیش از حد باکتری) و یا کاهش و یا آسیب دیدگی سطح مخاطی

(به عنوان مثال، جراحی یا بیماری سلیاک) با مشکل مواجه شود، دفع ادرار کمتر از حد طبیعی خواهد بود.

موارد نارسایی لوزالمعده معمولا” منجر به دفع ادرار نرمال می‌شود. زیرا جذب Dگزیلوز هنوز دچار نقص نشده است.

آزمون جذب کربوهیدرات 

آزمون تنفسی هیدروژن یک تست حساس ساده برای سوء جذب کربوهیدرات است. در این تست به بیماران محلول خوراکی لاکتوز داده می‌شود.

در موارد کمبود لاکتوز، فلور روده لاکتوز جذب نشده را هضم می‌کند و در نتیجه مقادیر بالایی از هیدروژن در هوای تنفس شده بیمار وجود دارد.

همچنین رشد بیش از حد باکتری یا نقل و انتقال سریع می‌تواند باعث افزایش اولیه هیدروژن تنفسی شود، که برای تشخیص آن استفاده از قند به جای لاکتوز ضروری خواهد بود. با این حال، ۱۸٪ از بیماران، دفع کننده هیدروژن در تنفس خود نیستند، که این منجر به نتیجه منفی کاذب آزمایش می‌شود.

تست جذب نمک صفراوی

آزمون تنفس نمک صفراوی می‌تواند یکپارچگی متابولیسم نمک صفراوی را تعیین کند.

به بیماران، املاح صفراوی کنژوگه خوراکی مانند اسید گلیسین کولیک همراه با گلیسین نشاندار در موقعیت کربن داده می‌شود.

نمک صفراوی، غیر کنژوگه شده و پس از آن توسط باکتری‌ها متابولیزه می‌شود. این حالت درصورتی که گردش روده‌ای-کبدی مختل شود (مثلا” دراثر رشد بیش از حد باکتری‌ها، رزکسیون روده یا وجود یک بیماری) منجر به افزایش سطح دی اکسید کربن نشاندار رادیواکتیوی در تنفس بیمار می‌شود.

تست شیلینگ

سوء جذب ویتامین B-12 ممکن است ناشی از نقص داخلی (به عنوان مثال، کم خونی حاد، رزکسیون معده) باشد یا به دلیل نارسایی لوزالمعده، رشد بیش از حد باکتری‌ها، رزکسیون روده یا یک بیماری باشد.
نتایج آزمون شیلینگ ۳ مرحله‌ای اغلب می‌تواند به تشخیص این عوارض کمک کند.

تست تنفس ۱۳C-D -گزیلوز

“هوپ” و همکارانش نشان دادند که سوء جذب روده کوچک در الکلیسم مزمن را می‌توان توسط تست تنفس a13CD گزیلوز تعیین نمود. این محققان تست تنفس ۱۳ CD-گزیلوز در ۱۴ بیمار الکلی را ارزیابی کردند،

سپس نتایج آزمون تنفسی را با نتایج افرادی که بیماری سلیاک آن‌ها درمان نشده بود و نیز افراد سالم مقایسه کردند و نتایج تست تنفس را با نتایج مورفولوژیک مخاط اثنی عشر مرتبط ساختند. “هوپ” و همکارانش دریافتند که جذب of13 CD-گزیلوز در افراد الکلی نسبت به افراد سالم به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد،

در حالی که شکل منحنی زمان جذب  ۱۳C-D-xyloseدر افراد الکلی مشابه با بیماران سلیاک درمان نشده بود. علاوه بر این، با وجود تغییرات اندک میکروسکوپی درافراد الکلی (از نظر آسیب شناسی مورفولوژیک) در درجه اول کاهش سطح میکروویلی در اکثر بیماران مشاهده شد.

ملاحظات تشخیصی

این نکات شامل موارد زیر است:

کمبود اسید آمینه (سیستینوری)
خود ایمنی روده‌ها
کمبود سوکراز-ایزومالتاز
آماس روده تهی (گرمسیری)

تشخیص افتراقی

آکرودرماتیتیس آنتروپاتیکا
فیبروز کیستیک
بیماری هارت ناپ
لنفانژکتازی روده‌ای
بیماری ویپل
سندرم زولینجرالیسون
مراقبت‌های پزشکی

دو اصل اساسی مدیریت بیماران مبتلا به سوء جذب، عبارتند از: (۱) اصلاح کمبودهای تغذیه‌ای (۲) در صورت امکان، درمان بیماری‌های زمینه ساز اصلی.

حمایت تغذیه‌ای

افزودن مکمل مواد معدنی مختلف مانند کلسیم، منیزیم، آهن و ویتامین‌ها به دلیل کمبود ناشی از سوء جذب، حائزاهمیت است.

جایگزین کردن کالری و پروتئین نیز ضروری است.

تری گلیسیریدهای دارای زنجیره متوسط می‌تواند به عنوان جایگزین چربی استفاده شود، زیرا نیازی به تشکیل میسل برای عمل جذب ندارد و مسیر انتقال آن‌ها به جای لنفاوی به صورت پورتال است.

در بیماری وخیم روده‌ای (مانند رزکسیون عمده و اسهال منطقه‌ای گسترده)، تغذیه تزریقی ممکن است لازم باشد.

درمان بیماری‌های زمینه‌ساز

یک رژیم غذایی فاقد گلوتن به درمان بیماری سلیاک کمک می‌کند.

به طور مشابه، یک رژیم غذایی فاقد لاکتوز به درمان عدم تحمل لاکتوز کمک می‌کند. افزودن لاکتوز به یک بخش کوچک از محصولات غذایی حاوی شیر نیز به درمان آن کمک می‌کند.

مکمل‌های پروتئاز و لیپاز برای درمان نارسایی لوزالمعده مفید هستند.

آنتی بیوتیک،‌ راه درمان رشد بیش از حد باکتری است.

کورتیکواستروئیدها ( عوامل ضد التهاب) مانند مزالازین و سایر درمان‌ها برای معالجه اسهال منطقه‌ای استفاده می‌شود.

1 پسندیده شده
معصومه حیدری
از این نویسنده

بدون دیدگاه

جهت ارسال پیام و دیدگاه خود از طریق فرم زیر اقدام و موارد زیر را رعایت نمایید:
  • پر کردن موارد الزامی که با ستاره آبی مشخص شده است اجباری است.
  • در صورتی که سوالی را در بخش دیدگاه مطرح کرده باشید در اولین فرصت به آن پاسخ داده خواهد شد.