120

گزنه، گزنده بی آزار

|
0 دیدگاه

گیاه علفی چندساله به ارتفاع ۳۰-۱۵۰ سانتی متر با ساقه چهاروجهی سبز تا ارغوانی، تمام گیاه پوشیده از کرک های گزنده، برگ های متقابل دوکی تا تخم مرغی دارد.

گیاه شناسی گزنه:

در مخزن الادویه آن را چنین توصیف کرده است: نباتی است برگ آن پرتشریف و انبوه و پرخار وریزه و خارهای ساق آن ظاهرتر و چون در تماس با بدن قرار گیرد باعث حمرت و سوزش و خارش گردد و گل آن زرد و تخم آن نرم و براق و با اندک پهنی و مایل به تیرگی از کنجد بزرگتر، شبیه به بزر کتان و قسمت مورد استفاده، تخم آن و بهترین آن سنگین مایل به سیاهی آن است (۲).

محل رویش: در اکثر مناطق معتدل دنیا یافت می شود. در ایران در نقاط مرطوب خصوصا نواحی شمالی، غربی و مرکزی مانند اصفهان، شاهرود، بسطام می روید (۳)

طبیعت گزنه (تخم گزنه): در اول سوم گرم و خشک و در دوم گرم نیز گفته اند (۲).

افعال و خواص گزنه:

ملطف اخلاط لزجه ، ملطف اخلاط لزجه ،جاذب مواد ، باعث ایجاد قرحه در اعضاء  ، محلل اورام صلبه ،مدر (جاری کننده) بول و حیض و شیر و عرق ،افزاینده میل جنسی (مبهی) ، پاک کننده سینه و شش و معده،گشاینده دهانه رحم ، بازکننده سده جگر و طحال (سپرز)

آشامیدن آن و آشامیدن برگ مطبوخ آن با ماءالشعیر جهت امراض صدر مانند آسم (ربو) وتنگی نفس (نفس الانتصاب ) و تنقیه سینه از اخلاط لزجه غلیظه مناسب است.

گذاشتن برگ کوبیده آن در بینی موجب بندآمدن خون ریزی (قاطع رعاف) می شود.

حمول نیم مثقال آن با مر با میزان برابر بغایت مدر حیض وضماد برگ تازه آن جهت حبس رعاف و برآمدگی رحم و تحلیل دبیله و گشودن دمل و قطع ثآلیل خصوصاً با عسل مؤثر است.

همراه با نمک جهت جراحت گازگرفتگی سگ مناسب است. با موم روغن جهت بیماری های طحال توصیه شده است.

پخته آن همراه با روغن زیتون جهت ورم بناگوشضماد خاکستر آن با نمک جهت زخم ها و قروح ریشه آن با ماءالشعیر جهت پاکسازی سینه و شش و تخم آن جهت آسم (ربو) و سرفه و مجاری تنفس و استسقا و اخراج بلغم لزج و بیماری طحال و گرده و تقویت باه مصرف شده است.

همراه با سکنجبین جهت تسکین وجع طحال و پهلو و گرده سریع الاثر است. طبیخ آن با اصل السوس (ریشه شیرین بیان) جهت پاکسازی مثانه از چرک آشامیدن گزنه با تخم کرفس و شیر گوسفند به غایت مهیج قوای جنسی است. حمول فتیله آن با عسل مدر طمث است.

ضماد آن با عسل جهت بزرگ کردن قضیب مناسب است.

همراه با مراهم جهت قروح و سرطان و به تنهایی جهت تحلیل اورام توصیه شده است.ضماد برگ آن و طلای آن با عسل بر قضیب و کنج ران محرک باه است.مضمضه عصاره آن محلل ورم لهات(لوزه ها) می باشد. ذرور تخم و برگ خشک آن جهت خشک کردن زخم های متأکل و سرطان متقرح، بی لذع و حدت نافع است (۲).

ترکیبات موثر گزنه:

فلاونوئیدها،کوثرستیئن، روتین، کامپفرول، کاروتن، ویتامین های k وc، پتاسیم، کلسیم و ۵ هیدروکسی تریپتان (۱)
در ترکوم های گزنده برگ ها ترکیباتی نظیر هیستامین، سروتونین، استیل کولین، اسید فرمیک و لوکوترین ها یافت می شود (۳).

فارماکولوژی:

برگ گزنه دارای اثرات ضد دردی، ضد التهابی، بی حس کنندگی موضعی، ضدباکترایی، ضد ویروسی و کاهندگی قند خون دارد.
در مطالعات نشان داده شده است برگ گزنه دفع ادرار را افزایش داده و به طور خفیفی فشار سیستولیک و وزن بدن را در افراد مبتلا به نارسایی وریدی کاهش می دهد.
گزنه تحریک آدرنرژیک، تومور نکروزیس فاکتور و فاکتورهای فعال سازی پلاکتی را مهار می کند.ریشه گزنه خاصیت تعدیل کننده سیستم ایمنی داشته و دارای اثرات ملایم ضدالتهابی است.

در مطالعات نشان داده شده است عصاره ریشه گزنه ظرفیت اتصال گلوبولین متصل شونده به هورمون های جنسی را کاهش و متابولیسم سلول های پروستات را تضعیف می کند ( ۱و۴).

موارد مصرف در German commission E:

مصرف خوراکی برگ ها و اندام هوایی گیاه گزنه را در بیماری های التهابی مجاری ادراری تحتانی و پیشگیری و درمان سنگ کلیه و در درمان کمکی بیماری های روماتیسمی مورد تأیید قرار داده است.
همچنین مصرف خوراکی ریشه گزنه را در مشکلات دفع ادرار بیماران مبتلا به سرطان خوش خیم پروستات مرحله I و II مورد تأیید قرار داده اند (۵).

مقدار مصرف گزنه:

دوز روزانه خوراکی قسمت های هوایی گیاه: ۸-۱۲ گرم از گیاه خشک و خرد شده به شکل دم کرده و جوشانده
دوز روزانه خوراکی ریشه گزنه: ۴-۶ گرم از ریشه خشک و خرد شده
سازمان بهداشت جهانی دوز مصرف خوراکی آن را ۴-۸ گرم در روز به شکل دم کرده عنوان نموده است (۱).
در برخی منابع عنوان شده همراه با گیاه حتما بایستی روزانه حداقل ۲ لیتر آب نوشیده شود (۳).
در منابع طب سنتی ایران مقدار مصرف آن را تا سه درهم عنوان نموده و زیاده بر آن مهلک است. در این حالت مصلح آن آشامیدن اشربه مبروده و آب میوه های بارده و چیزهای لعابی مغری است(۲) .

مصرف گزنه در دوران بارداری و شیردهی:

باید در این دوران مصرف آن با احتیاط و زیرنظر پزشک متخصص باشد. در برخی مطالعات گیاه گزنه را دارای قابلیت سقط جنین معرفی کرده و به واسطه ترکیب ۵-هیدروکسی تریپتان دارای اثرات محرک رحم است(۲).
در برخی منابع به دلیل احتمال اثر گزنه بر متابولیسم آندروژن ها و استروژن ها مصرف آن طی بارداری ممنوع عنوان شده است(۳).

مضرات:

مصرف زیاد آن مضر گرده و امعا است.
مصلح آن صمغ عربی و کثیرا و مصلح آن عناب.(۲)
مصرف برگ گزنه در موارد احتباس مایعات بدن در نتیجه کاهش عملکرد قلب یا کلیه ممنوع است (۳).

عوارض گزنه:

شایعترین عارضه تحریک معده است. احتمال بروز واکنش های آلرزیک نیز به ندرت وجود دارد.
از آنجا که گیاه حاوی مقادیر نامعینی از تانن می باشد مصرف همزمان گیاه گلدار شامل برگ ها یا ریشه با غذاهای حاوی آهن ممکن است باعث کاهش جرب آهن شود (۳).
بدل آن: قردمانا است یا حرفروغن گزنه در افعال مذکوره خصوص تقویت باه قوی تر از بزر آن است

معصومه حیدری
از این نویسنده

بدون دیدگاه

جهت ارسال پیام و دیدگاه خود از طریق فرم زیر اقدام و موارد زیر را رعایت نمایید:
  • پر کردن موارد الزامی که با ستاره آبی مشخص شده است اجباری است.
  • در صورتی که سوالی را در بخش دیدگاه مطرح کرده باشید در اولین فرصت به آن پاسخ داده خواهد شد.